Vorige aflevering brachten we het relaas van de neergestorte Messerschmitt in het veld naast de familie Aerts-Thys. Nu het hele oorlogsverhaal, Elza vertelt… Op 10 mei 1940 woonde dit jonge gezin op de Klitsberg 13 in Paal.

Vader Frans werkte als controleur op de zwarte stoomtram. Het gezin had vijf jonge kinderen: Leon, 10 jaar, Alexander en Felis 8, Maria 3 en Elza amper 1 jaar; moeder Stefanie was hoogzwanger… later komen er nog  4 kinderen bij.  De ochtend van 10 mei zat de schrik er goed in en alles werd voorbereid om te vluchten. Gepakt en  gezakt stonden ze klaar om zo vlug mogelijk te vertrekken

De zwarte stoomtram reed nog onregelmatig op dat ogenblik, maar Frans wist wanneer er een tram naar Diest zou rijden. Van ver zag hij hem afkomen. Hij liet de tram speciaal voor de deur stoppen. Iedereen stapte in, richting Diest. Daar namen ze de trein naar Brussel, overstappen en dan in één keer naar Parijs. In Parijs namen ze de vluchtelingentrein  naar het Zuiden van Frankrijk. Na verscheidene dagen rijden kwamen ze in Toulouse aan. Ze werden er opgevangen door diensten van het Rode Kruis en overgebracht naar een klein dorpje.  In de verte zagen ze Lourdes liggen. Ze werden gehuisvest in een woning in het dorp. In de beginperiode waren ze niet echt welkom en soms werden er al eens rotte tomaten achterna gegooid. Het ergste was de dag dat België zich overgaf, op 28 mei 1940. Toen werden ze beschouwd als verraders.

Aan alle Palenaren ook de allerbeste wensen voor het jaar dat al wat gevorderd is.

Hier lijkt alles rustig en vredig .  Met de feestdagen is ook hier weinig te beleven.  Al kan het onheil plots bij heldere hemel toeslaan.
Jullie hebben in Het Belang van Limburg waarschijnlijk ook  gelezen wat pater Jef Hollanders uit Oudsbergen overkomen is …  Deze man moet wat mee gemaakt hebben , want ik verneem dat hij door wurging is overleden .  Wij kijken hier niet meer op van deze praktijken. 
Een paar kilometer hier vandaan is er een dagkliniek.  Enige tijd terug werd daar gewoon overdag een overval gepleegd .  Personeel en patiënten moesten hun bezittingen afgeven.  Later kwam aan het licht dat de leider van de bende een politieman was, die in burger zijn dienstwapen gebruikte om samen met een bende onnozelaars hold ups te plegen .

De reis van van Paal naar Pala  van A naar B van punt 1 naar 5 gaat onverbiddelijk verder.

 Inmiddels zijn we beland in 2020 en ik heb amper de tijd gevonden om al de Palenaren en Palingen een voorspoedig Nieuwjaar te wensen . Bij deze dan.

De tijd over-snelt ons en al is dit geen gebruikelijk woord feitelijk is het dat wat ons overkomt. De definitie van het woord (oversnellen)  ontbreekt maar ook in het definiëren van tijd schijnen we te kort te schieten.

Graag had ik verslag willen doen van het verloop van mijn reis door Zweden, Denemarken en Duitsland nadat we een bruiloft hadden gevierd in Zweden. Maar door het voortsnellen van de tijd en het feit dat we alweer lang terug zijn in Rotterdam lijkt het allemaal irrelevant.  Toch is een reisverslag nooit weg dus we vergeten de relevantie en, het niet bij de tijd zijn blijft een fenomeen waarmee we allen te maken hebben of krijgen.

MESSERSCHMITT B.F. 110 crasht in Paal

17 augustus 1943. In de nacht heeft er boven Paal een luchtgevecht plaats tussen Britse en Duitse vliegtuigen. Een Duits vliegtuig wordt geraakt en wil een noodlanding inzetten. De piloot is zijn vliegtuig echter niet meer meester en moet zich redden met zijn valscherm. Hij komt veilig neer in een veld in Geenhout en wordt opgehaald door de Duitse soldaten die wat verderop in het dorp , in de meisjesschool en het patronaat, gekazerneerd lagen. Het vliegtuig, een Messerschmitt B.F. 110, tolt door de lucht en scheert vlak over het café van Albert Cloostermans op de Diestsesteenweg. Aan de overkant van de steenweg baant het zich een weg door het korenveld en komt tot stilstand voor de kelder van Leon Huysmans en Caroline Enkels. Leon was pas een nieuwe woning aan het bouwen. De kelder was nog maar net klaar en met de ruwbouw moest nog begonnen worden.

Wat is een gèèr en wat is een goar ? De Dikke van Pale leert het ons:

Gèèr Dunne lange staak, lange stok

De ‘vogelsgère’ zijn nog redelijk  landschapsbepalend op de Buiting,  al zijn de houten palen (staande wip) tegenwoordig vervangen door metalen pylonen.  ‘Boengère’ zie je al veel minder in de Paalse tuintjes, ‘viesgère’ verzamelen zich niet meer aan de Zwarte Beek maar rond de Paalse Plas en putgère zijn helemaal verdwenen…  Dat waren lange stokken waarmee de aker uit de waterput gevist werd.  (foto:  Maria Diepvens voor de gèèr van Brelaar.  Heeft nog iemand een foto van een houten staande wip (boog of karabijn) uit Paal ? )

 Onderstaand artikel is een vertaling van “Speaking dialects trains the brain in the same way as bilingualism” van de hand van Napoleon Katsos, Senior Lecturer Department of Theoretical and Applied Linguistics, University of Cambridge, 2016. 
Dialect spreken traint onze hersenen op dezelfde manier als tweetaligheid

Er is veel onderzoek verricht om het idee te staven dat mensen die twee of meer talen in het dagelijks leven gebruiken, belangrijke voordelen ervaren. De hersentraining die gepaard gaat met het moeten gebruiken van een andere taal, afhankelijk van de context en de spreker, resulteert in een verbetering van de aandacht en de geheugenvaardigheden en ook in een beter herstel na een beroerte en zelfs in het vertragen van de symptomen van dementie. Maar er is nog een andere - vaak verborgen - bron van hersentraining door middel van taalgebruik waar velen van ons zich niet eens bewust van zijn: de dialecten.

Maandag is Palenaar André Vandeweyer overleden, de echtgenoot van Louisa Gielis. Hij was 80 jaar. André was een tijdlang actief als natuurkenner binnen de taalcommissie van paalonline, waarbij hij hielp om de dialectische namen van onze fauna te inventariseren.
Het afscheid vindt vrijdag 3 januari (11 uur) plaats in de aula van het crematorium in Hasselt. Begroeting: donderdag 2 januari (19-19.30 uur) in funerarium Convents in Paal.

Een impressie van het optreden van onze Harmonie Hoop in de Toekomst op de herdenkingsavond WO2 in OC De Buiting, 9 november 2019.