Dikke Van Pale 2.026

Ziedaar, hallo

Eindelijk

Vervelend

Ik vond het heel spijtig dat ik geen vergiffenis kreeg van de pastoor omdat ik kraantjeswater meegegeven had voor wijwater. 'Ich vond 't hie'el ambetant da ich gien abselusie kreeg vanne pestoe'er omda ich krankeswoater verlapt ha vur waiwoater'

Oorlogsbunker

Nis in de mijn

 Vergiffenis na het biechten  -  
Je zou hem zo zijn zin geven, zo mooi kan hij praten:  'Ge zót 'm de abselusie gève zónner biechte.'  

  Fout  -  Per vergissing: 'per abúis'

 een achtste (<  rangtelw. "achste"),  stukken van 8:  "Ich hem de vloai in achstes verdèèld".

   Acht

Acht

Ik had er niet op gelet dat die koe drie gouden sterren op haar kop had, dat was dus een kolonel !   " Ich ha ter gien acht op  gegeve da die kói draai goo sterre ha op hur veurhu'et, dus da war ne kolonel !!! "

   Gebouwtje achter het hoofdgebouw

   Via een binnenweg

   Soort 'broek' achter de billen van paard om de kar achteruit te duwen -
Met een achterhaam is het voor een paard gemakkelijk om een kar achteruit te duwe:  "Mé nen achterhoam est vur e pèèrd gemekkelek om achteröt te stoe'ete mé de kèèr. "  zie ook https://nl.wikihow.com/Een-paard-optuigen

   Verzwijgen

   1.Achter elkaar   2. Binnenkort -  Binnenkort mag je niet meer naast mekaar rijden op het fietspad maar enkel nog achter mekaar. 'Achterie'en mugd'r ne mie'e  nèvenie'en rai'e oppe vullopad mèr allie'en nog achterie'en'    

 Bijkeuken

   Achterna  -  Iemand slaafs volgen:  'éimand gelek een hunneke achternoa loe'epe'.    

   Volgen, Controleren

 Namiddag. 
's Namiddags = 's achternóuns

Mijn vrouw heeft de ganse zomer 's namiddags liggen bruinen in de zon, nu is ze helemaal aan 't vervellen: "Mèn vroo hit den hiele zomer 's achternóuns inne zon linge bröene, noa es ze hielemoal ant afblodde."

   naar achter -  Achteruitgaan: 'achteröt bóu'ere'  

Koertje, tuintje achter het huis

   1.Verslechteren 2. Achterwaarts stappen

   Achterzak in broek

   Achterom, omweg. - Kom maar achterom:  "Komt mer achterum."    

   Achteruit,  achterwaarts

   Achttien

   Stutten verwijderen

   1. Afbladderen 2. Vervellen

 Afboorden

   Ontginnen

 Afdokken, betalen (zie ook: 'döllepere')

   1.Vermindering geven  2.Oogsten  3. Afrijden ('het groas afdóun')  - .   Het was het tweede of derde karrenspoor na de vierde draai naar links waar we moesten afdraaien, daar gingen we spurrie maaien voor de koe: " 't War het twiede of 't derre kèèrspoor no de virde drèè no links moe we moeste afdrèèn,  do gonke we spurrie afdóun vur de kói" .     

   Afdraaien -  We maakten een toertje met de auto,we moesten tweemaal naar links afdraaien en op de radio draaiden ze intussen een liedje van Tura :  "We ware ant rondrai'e mee den oto, we moeste twie kiere links afdrèèn en oppe radio ware ze impersant e léike van Tura an't afdrèèn."    

   1. Vaat afdrogen 2. Winnen van iemand, bv. bij het kaarten ('ich hèm 'm afgedruugd') - Ik heb na het eten moeten helpen met de vaat afdrogen, daarna zijn we even gaan voetballen, ze hebben ons opnieuw afgedroogd: zeven - nul! : 'Ich ha motte höllepe afdruge bè den afwas noa 't ète, ternoa ware we e wa gón sjotte, tóun haan ze os vanhèèr afgedruugd:  zeve - nul ! '    

1.  Zaak  2. Verhouding

   Veel te grote schoenen

 Aanplakbiljet

   proberen te verkrijgen; aftroggelen (zie 'aflaize' = afluizen' )

   1. Gezichtsverlies 2. diarree - . Hij reed met zijn splinternieuwe Ford de gracht in, recht op een duiker, dat was nogal een afgang toen hij terug in het café kwam na deze demonstratie:  "Hè ree mee zenne spieksplienternéive Ford de gracht in, recht op nen döeker, da war nogal nen afgank as 'm terug inne café oankwamp no die demenstroasie." -      Ze had een gans vergiet pruimen opgegeten, met als gevolg dat ze twee dagen op 't toilet heeft gezeten met diarree :  " Ze ha een oaling zai praime biennegespild, 't gevolg war da ze twie'e daag op 't höske gezeten hit mee den afgank."     

   Opgedirkt - Hij was nogal opgedirkt, met pandjesjas en buishoed:  "Hè war nogal afgebösseld, mé pit en sjapobuse."    

   1. Fel vermagerd  2. vd. van 'aftrekke' :  flesje ontkurken - Ik heb me nog een flesje (biertje) opengedaan: " Ich hem mich nog e fleske afgetrokke"-    . Ze had voor hem een flesje St.-Godelieve bloedwijn opengetrokken, want hij voelde zich niet wel, hij zag er bleekjes uit:  "Ze ha vur hum e fleske St.-Godelief blóudwèèn afgetrokke, want hè war precéis néi op zenne kilo, hè zag ter ooch afgetrokke öt."    

   Afgeven, pochen. Je moet zo niet pochen:  "Ge mót 't zoe'e néi afgève."     

 Aankomen, aangaan, afgaan -  Daar komt hij aangestapt:  'Doa'e komt 'm afgegoñ'.    -  Er stak een doorn in zijn band, je hoorde hem afgaan:  "Do stak nen du'en in zenne band, ge huurde n'm afgoñ. "       

    Spieken, nabootsen - Als 't examens zijn op school mag je niet spieken, anders krijg je straf en 'n nul op dat vak:  " As 't prèèskampe zèn in 't skool mugder néi afkieke, oaners kregder straf en 'n nul op da vak".     

   Op bezoek komen, langs komen

    Korter worden, maken -    Het is al eind augustus, de vakantie is haast voorbij: "'t ès al ogustus, de groe'ete verkansie kort al hennig af ! "

   Aftroggelen; afluizen; proberen te verkrijgen (zie 'afgaize') - Op vakantie in Turkijë heb ik eens geprobeerd een meloen gratis te krijgen, dan ben ik beginnen af te pingelen, op 't laatste hebben ze toch wat van de prijs af gedaan:  "Tóun ich op verkansie war in Turkai'e probeerde ich ie'est ne meloen af te laize, dan hem ich afgepingeld vur 'm toch mer gói'ekoe'eper vast te krège, op 't lest hemme ze t'r toch wa vanne prèès afgedön ... '"     

   Aflikken of onhandig kussen (zie 'aflekke') - . De meisjes aan de school begonnen me dadelijk te kussen toen ze te weten kwamen dat ik een hele grote zak kersen bijhad, die wilde ze me ontfutselen :  "De wichter an 't skool begoste mich volop af te lebbere tóun ze wieste da ich ne hiele groe'ete zak kie'eze bè had,  en die'e woon ze mich aflaize.'    

   Aflikken of onhandig kussen (zie 'aflebbere')

   1. Afbetalen   2. Een overledene opbaren (afleggen)   3.  De kaarten neerleggen bij het kaartspel,  tonen dat je wint zonder te moeten spelen  ('Men koarte zen aflenges') -       We moesten €10000 per jaar betalen aan die lening: "We moeste € 10000 per joar aflenge an die lie'ening."     Mensen die overleden zijn worden tegenwoordig bij de begrafenisondernemer afgelegd:  "Miense die doe'ed zèn wère segeworig afgeleed bè de begroafenisónnernemer."      

 Aflaat

   Afloop, afvoer

Stiekem kijken

 Omheinen, beëindigen, het uitmaken met je liefje. -  Ze waren de kippenren en de tuin aan't omheinen tegen de vossen. 'Ze ware 't hiennekot en den hof an 't afmake tege de vosse.'    

   Een rammeling geven -  zie 'afmotte'

   Iemand een fink pak slaag geven  -  .Ze lieten op TV zien hoe dat de politie mensen aframmelden, afklopten en afsloegen en eventjes later waren ze ander ambetanterikken aan het afslaan, er op aan 't kloppen en aframmelen, 't was niet om aan te zien! : 'Ze léite oppen tellevies zéin how da de pelies miense aframmelde en aftoekte en afmotte en effekes loater ware ze aner astranterikke an 't aftoebere en an 't aftai'ere en aftroeve, 't war néi vur oan te zéin !'    

   Afknijpen, afdingen

   Afbieden - Vroeger was 't , op de markt, de gewoonte om af te dingen van de prijs,maar die tijd is voorbij:  "Oppe met war 't vrugger de gewente vur vanne prèès af te pingele, mer  die'en tèèd es door.'"    

 Afmaaien

   Afromer      afbeelding  -  Met zo een afromer haalde ze de room uit de melk om te boteren:  "Mé zoe nen  afroe'emer halde ze de zoa'en öt de möllek vur ternoa te botere."    

   Aframmelen

   1.Verbleken ; verkleuren  2. afschieten - . Zijn zwarte slipjas was verkleurd, hij had een brede rosse schijn in het midden van zijn rug: 'Zenne zwette pittelèèr war afgeskote, hè had ne brie'e rosse skain inne middelt va zenne rug.'     Die voorschoot heeft twee weken in de zon gehangen in 't uitstalraam, hij heeft bleke strepen, hij is verbleekt: 'Die'e vurring hit vietéin daag inne zon gehange inne vietrien, noa hit 'm blieke strie'epe , he's afgeskote.'    

   de bovenste laag aarde afscheppen

   Slaag geven, muren bekleden. Ze hebben op zolder muurtjes bekleed met multiplex: "Ze hemme oppe zuller de múrkes afgeslage mé multiplex."     Ze hebben 'm afgeranseld want hij viel hun zus lastig. "Ze hemme 'm afgeslage want hè véil hun zuster lestig".    

   Ontkennen - Je moet het niet ontkennen:  "Ge mót het néi afstrai'e ."      Op de rug van z'n blauw hemd was een brede witte strook.Het was verkleurd zei hij, maar z'n moeder streed 't af, 't is van tegen die pas geverfde deurstijl te leunen zei ze: "Oppe rug va zè bloot hum war een brie'e wiette strie'ep.  Da war afgeskote zee hè, mer zen ma straide da af, da 's van tege die'e ves geverfde sjambrang te leune zee ze."    

   Iemand duchtig aframmelen 

   Iemand een pak slaag geven

   Aframmelen

   Afpassen, afmeten met  passen

   In mindering brengen, een fles openmaken

   Een pak slag geven

     Iemand te snel af zijn:  "éimand afvange" 

   Bezichtigen, lijden.- Eer we die ganse werf bezichtigd hadden, dat was afzien. 'Ier da we hie'el die'e werf afgezéin haan, tóun hemme we afgezéin.'    

  Aan de kant gaan (om bv. een fietser te laten passeren)

Iemand die wel meedrinkt, maar zelf niet trakteert. -  Jozef is een echte profiteur, een klaploper, hij drinkt steeds op andermans kosten:  "Jefke es nen echten afzöeper ".   

   Het uiteinde -    Vrijuit spreken: " t Aggerste van zen tóng lötte zéin."

   Achterstevoor - Hij had zijn trui achterstevoor aan:  " Hè ha zen vreus 't aggersteveure oan."     

   Uier -  Ik zag in de wei een koe staan met een uier zo groot als een botervat en met spenen zoals grote augurken! : " Ich zag inne wèè 'n kói stön mee nen ai'er  zoe groe'et as e botervat en mee deme oan gelek van groe'ete ogurke ! "      

   Paswerker

   Emmer (putemmer)

   Goed opschieten, goed overeenkomen  -  Hoe kun je die wedstrijd winnen als uw spelers niet overeenkomen? : " Hóu kunder noa die matsj  wienne as ur spelers onnerie'en néi akkedére ?"     '  - Ze komen helemaal niet overeen:  " Da es kat en hónd, ze akkedére van gien kante ! "  

   Ploegen  -  Heb je er al eens op gelet, dat wanneer je ploegt, er gewoonlijk een kwikstaartje naloopt door de voor. Meestal 'n grijs-wit maar er zijn ook gele die zijn groter :  " Hidder doa ooch al es acht op gegeve dat 'r, as ge an 't akkere zet, t'r gewoe'enlek een akkermenneke achternoa lúpt durre voor.  Miestal zen 't grèèswiette, mer d'r zen t'r ooch gèèl, mer die zen grúdder.'    

   Kwikstaart

   Beleefde vloek

   Loon dat berekend wordt volgens verrichte arbeid: meterwerk - stukwerk

 Alcohol

    Vooruit !  't Is niet waar! -  Tot ziens en het ga je goed: " Allè, salu, de kost en de wiend vanachter."    

   Beiden, twee

   Gang

   Voortdurend

   Allen

    Overal

    Allemaal (ook: "Allemöl")  - Wat is er allemaal gaande? :" Was 't er allemöl goñde? " 

   Tegenwoordig

   Alhoewel

    Altijd,  ooit in je leven. (zie ook Alzelève)

   Alleen

   Alleenstaand, single

Kalender

 Vleugels in wanmolen en wasmachine

   Altijd

   Altijd, ooit in je leven. (zie ook Allezelève)

   Ruzie - .Ze waren nog niet van 't kerkhof weg of het was al volop ruzie wie wat ging erven: " Ze ware nog néi van 't kerkhof af of 't war al volop ambras euver wéi da wa gónk örve.'"    

  Koppeling

   Leuke bezigheid, amusement 

Gloeilamp

Aan elkaar,  aaneen

   Voortdurend -  zie ook  'Rink anie'enoan'

 Aan elkaar breien

   Chemisch opvulmiddel (anhydriet)

   Aankondiging, advertentie

   Keelontsteking

  Appel,  fig.  kop  -  Moet ik jou een oorvijg geven :  'Mót ich tegen óu'eren appel vège (of motse) ?'  

   Appelmoes

    Wandlampje

   Toestel, apparaat

   Aanstalten (maken)   -  De koe maakte aanstalten om te gaan kalven:  " de kói méik apprensie vur gon te kalve " - Hij maakte geen aanstalten om over te steken:  "hè méik gien apprensie vur de stiewig euver te stèke "    

Apotheker

   Vooruit!  vlugger !  (‹Fr. 'allez')

    Als

Niet voor echt,  om te oefenen

   Met opzet,  moedwillig

   1. Als   2. Kolenas van kachel

   Met gruis verharde weg

   vrijpostig,  brutaal

   Vrijpostige,  onbeleefde

   Boormachine op perslucht

  Atheneum

   Betrappen (zie ook: 'trappére')

   Vooruitgang  -  Dat gaat niet werken,  dat is geen vooruitgang:  "da's niks avans'  'da's giene avans"      

 Handboor     afbeelding  -  

   Enveloppe - Daar is hier een omslag zonder zegel aangekomen voor Marcel van Nar van de naaiwinkel:  " Do war héi nen avelot oagekome zónner temper en as adres:  Sel de zoon van Nar vanne noaiwinkel. "

   Vooruitgaan -  Haast je een beetje :   'löttet avesére ! '     Henri riep,  laat het een beetje vooruitgaan, anders moet ik achter de haag gaan zitten :  'Heréi réip, löt 'et ö bietske avesére, aners mot ich nog achter de haag goñ ziette.'  

   Advokaat

   Wel? - Wel wat ben jij aan het doen: "Awöl, wa zedde gè an 't dóun? "     

   Dwarsstand bij herenfiets - Toen ik al wat groter was reed ik met mijn moeders fiets,eentje zonder stang, ik kon net op het zadel :  "As ich al wa grúdder war tóun ree ich mee os ma hurre vullo,  ienne zónner baar, ich kost zjust oppe zoal."     '

   Bumper - Ik kwam naar huis gecrosst, rakelings langs de gevel af en toen reed ik frontaal tegen de schokbreker van die auto :  " Ich kwamp no höes gekróst, zjust lengst de gèvel af en tóun ree ich boenk tege die'en oto zenne baarsjok."    

   Hard snoepje van gesmolten suiker, zie ook:  'kebabbel' - Amelie had op haar toonbank een mooie blinkende weegschaal staan om snoep af te wegen:  "Amelie ha op hurren toeg een skoe'en blinkende balans stön vur kebabbels en aner babbelèèrs te woage."     '

 Kletswijf, babbelkous

 Soort snoep van kandijsiroop en boter, boterbabbelaar  info

   Big - Sus Domesticus, afbeelding

   bij - Apis Mellifera afbeelding, info

   Bijenkorf (van gevlochten stro) info, afbeelding en filmpje

   Zak - ' In de zak van mijn stofjas zaten twee meikevers in 'n zakdoek gedraaid en in m'n broekzak zaten mijn knikkers. In menne bail va menne stófjas zate twie'e prizikante in ne bailnuzzing gedrèèd en in mèn bróksetès zate mèn skeute.    '

   Zakdoek   -  Hij had een knoop in zijn zakdoek gelegd. Waarvoor of waarom? :   'Hij ha ne knú'ep in zenne bailnuzzing geleed. Moeveur da of vur wa?' ;Als je op driehoeken van je zakdoek een knoop legt en op de vierde twee op elkander en waar je dan een paar kippen of hanenpluimen insteekt, dan ben je klaar om indiaan te spelen! 'Asder op draai hókke van urre bailnuzzing ne knu'ep makt en op de virde hók lekder ter twie'e opie'en moe da ge dan e koppel hienne- of hoaneplaime instekt,
dan zedder gerie'ed vur indioan te spele ! '    

   Regenbui - ' t Had die voormiddag een flink bui geregend,de zwijnen lagen daarna met hun biggen in de modder te wroeten. 't Ha die'e vurnóun 'n ferm bais gerègerd, de verkes lage ternoa mee hun bagge inne moos te vrute'.    Ze hebben de ganse gracht vol betonnen buizen gelegd, voor als het nog eens 'n geweldige bui doet. 'Ze hemme den hiele gracht vol betonne baize geleed, vur as 't nogges een grellige bais dóut.'    

   Onderdeel van schudgoot (3m)

Baksel, Gevangenis

   Losstaand bijgebouw met oven, plaats waar de veevoederketel gekookt werd, bakplaats

   Aandrijfmotor die de schudgoot heen en weer beweegt

   Aangezicht
Hij sloeg hem met zijn klomp op zijn gezicht: 'Hè slóug mé zenne klónk op zè bakkes'    
Een slag in zijn gezicht:  'een ferm petat op zè bakkes'    
Zal ik u eens op uw gezicht slaan:   'Mot ich es op ur bakkes kloppe ?'      
't Gaat regenen, want de varkens lopen met stro in hun muil: '  't giet règere, want de verkes loe'epe mee stroe-i in hun bakkes ! '    
Die heeft een grote mond: 'Die'en hit ö groe'et bakkes.'    

   Grote sleutel die de bout door de schudgootbaas aandraait

   Stalen veer in een bustehouder

Weegschaal  Weegschaal

   Binnenschacht: verbinding van de productieverdieping (onder) met de luchtkeerverdieping (boven) meestal voorzien van ladders (personeel) lift en wentelkoker (kolen)

   Zware damesboezem

 Kaatsen met meerdere ballen

   Bout van 30 tot 50mm dikte

   Baantjes glijden op het ijs

   Dichting

  Kruippakje

   Om mijnwagen al draaiend te kippen

 Dekzeil

   ‹ Baasje - ' Tijdens de vakantie kroop ik soms,thuis achter , over de prikkeldraad en dan ging ik voetballen of cowboy spelen bij de jongens van Vande zande. Ónner de verkansie kroop ich vantèèd töes achter euver de piennekesdroa'ed en dan gónk ich bè die manne van 't Basjke sjotte of keboi spele.    '

   Weegschaal voor grote gewichten            afbeelding

   Blaffen,  zwaar hoesten. Louis was erg verkouden , hij hoeste zo luid als zijn hond blafte. 'Lewéi war grellig verkoad, hè basde zoe hèt as zennen hond.'    

       Zinken waskuip - ' Zaterdag 's avonds dan wast hun moeder hen in een grote zinken teil en roken ze fris naar de sunlightzeep. Sötterdags 's oaves dan wasde hun mów hun in ne groe'ete zinke basseng en dan roke ze fries no de sunlichtzie'ep.'    

   Achterkant van onderbenen (Kuiten)

Alles samen:   'den hulle (hie'ele) battaklang of hannekesnest'      t Ganse huis lag vol prullen en rotzooi, ze hebben alles samen naar de vuilnisbelt gebracht. 't Hie'el höes lag vol bazar en prulle, ze hemme den hielen battaklang no 't stort gevoare.'  

 Slabber vkw Slabbetje, zie ook 'zie'everlap'

   Dwarssteengang naar pijler

   Hellende tussensteengang naar hoger gelegen pijler

   Goedkoop, waardeloos spul

       Werktas

   Bij, met   -  bij mij :  'bè mich'  ;  bij mij thuis:  'bè mich töes'  

   Mond (praatziek)

   Laatste sacramenten toedienen

   1. Zo dadelijk   2.  Daarnet  (tóun bediemme )   - Ik kom dadelijk: ' Bediemme koom ich'     ;  Ik heb ze daarnet nog gezien:  ' Ich hem ze te bediemme nog gezéin'       ;   Tracht overeen te komen anders gaan jullie dadelijk nog op de vuist:  'Ge mot probere te akkedére aners zedder bediemme nog ant vechte'     Tot zo. 'To bediemme!'  

 Bekokstoven

   IJzeren drinkbus; veldfles 

   Verwend  -  Hij was een verwend nest:  ' Da menneke war ne bedörve strónt ' 

   Bedriegen. Hij sakkerde, ze hebben me bedrogen, ik heb witte vroege aardappelen gevraagd en rode late gekregen. 'Hè sakkerde, ze hemme mich bedot, ich hem wiette iestelinge gevroagd en roe-i loate petette gekrege.'    

  Bespatten

    Bewusteloos

   Aandampen - 'Zo 'n bril is toch hinderlijk in de winter,als ge ergens binnenkomt dan wasemen uw glazen direkt aan. Zoe ne bril es toch ambetant inne wienter, as ge éiverans bienne gót, dan bedwoaseme ur gloaze drek ! '    

   Bedplasser

  Aanvijzen Onze jongste moet ik geregeld aanporren:  'Ozze klenne die'e mót ich regelmoa'eteg bèèdrèèn.' -   

  Beekoever. In de zomer zaten ze op de beekoever te picknicken. 'Inne zomer zate ze anne beekkant te piknikke.'

   Bidden  -  Overdreven godvruchtig zijn (O.L.Heer van het kruis bidden):  'Oz' Hier van 't kröes bèèn.'  

   Aal, beer  -  In het voorjaar voeren de boeren aal op het veld voordat ze gaan ploegen. 'Inne veurtèèd voare de bóu'ere bèèr op 't veld vur da ze goñ akkere.'   Ik heb honger. 'Menne bèèr grolt.'    

   Mannelijk varken, beer  -  zie ook:  'biennebeer'

Albert

   Aalschepper, beerlepel ,   afbeelding   -  De beerput ledigen met de beerlepel:  ' 't Höske ötdóun mee de bèèrlepel.'  

 Bijgooien, helpen

 Geld toegeven

   Bedevaart

   Verkreukeld

  Toegetakeld - Hij of zij ziet er nogal toegetakeld uit (door bv te veel te drinken) :  ' Hè hèt z'n ège góu begaffeld'     - Erg toegetakeld zijn:  'Nogal begaffeld (begoaid) zèn' 

   Drukte,  druk bezochte plek of event

   1. Bevuilen 2. Het bont maken,  zichzelf toetakelen ('zèn ège  ...' )   -  'Hij heeft het nogal smerig gemaakt:  hè hettet nogal begoaid '   ;  's Vrijdags kon hij zich op cafébezoek (bij Emma van Houben) nogal bedrinken:  ' 's Vrèèdags kost 'm zèn ège nogal begoai'e as 'm nó Emma va Haive gewiest war'

   Toegetakeld

   Verdorie

   Begon hij

   Bij God ! (vloek)

   Zigeuner

   Behouden, veilig  -  Ze waren op de vlucht geslagen voor de Duitsers, tot aan de IJzeren Muur (KW linie), daar werden ze teruggestuurd, enkele dagen later waren ze behouden terug in Tervant:  'Ze ware gón loe'epe vur den Döts tot annen èzere mùi'er, do hemme ze ze trug gejagd, entige daag loater ware ze behoon op Tervañt.'    

   Bieden  (ovt booi-  vd gebooi'e). Ze waren aan 't bieden, de een bood, de andere bood, ze hebben ten elkaar op geboden of ze allemaal 't grote lot gewonnen hadden. 'Ze ware an't béi'e, den iene booi, den oanere booi, ze hemme tegenie'enop gebooi'e, zjúst of ze allemoal 't groe'et lot gewónne hoan.'    

Biervarken,  varken dat opgroeit met bieroverschotjes in 't café

   Mond, bek  -  Dat ligt mij wel:  'Da's spek no menne bek ! '    

 Bokaal

   Bijna. Ze zijn met hun fiets bijna in de beek gereden en bijna verdronken. 'Ze zen mé hunne vlo bekant inne beek gereen en bekans verzope.'    

 Boeket bloemen:  'ne blom(b)ekee'

   Bakker

  Kwaad spreken, roddelen

   Bekommerd. Zijn ouders waren erg bekommerd over hem, hij was 'n losbol. 'Zèn oarse ware hie'el bekömmerd, mer hè war ne wallebak.'    

   Ik heb spatjes op mijn broek van die verf:   'mèn brók ès bekroze mee die verf'     ;De bakker liet een kookpot met warme kriekenop de vloer vallen, zijn witte schort was helemaal rood bespat met die kriekensaus. ' De bekker léit ne kestrol werm krieke oppe grónd valle, zenne wiette vurring war hielegans roe'ed bekroze van die kriekesaws.'    

   Herstellen van een ziekte , opkikkeren   -  Ik ben nog maar half genezen,  zo ziek ben ik geweest:  'ich zèn nog mar hallef bekwikkeld,  zoe zik zèn ich gewiest'    

 nog lang niet

 In de verste verte niet

   Kleine bijl

   Schachttoren

Oude appelsoort,  'malus domestica belle fleur',  ossekop   afbeelding

   Gaf signaal om lift naar boven of beneden te laten gaan

 Bout, schroef

   lichtjes vuil maken met kleine deeltjes  ( › bemeuzeld)

 Leurder

Bemesten met beer,  ook:  'zèèk voare'

  aangetast door ziekte -  Aan de buitenkant zagen de aardappelen er prima uit, maar van binnen bleken ze spijtig genoeg aangetast:  'Va böete waren 't ferm petette, spètig da ze va bienne  beréifd ware' 

   Slagboom (bareel)

    Kolenwagen (min 1000 tot 2500lt)

   Blootvoets. Soms zijn er die blootvoets op bedevaart gaan. 'Do zen 't er vantèèd die berrevoets op bèèweg goñ.'    

   Gerimpeld

   Aanstellerij, haantjesgedrag  - Hij deed heel druk,  hij stelde zich aan:   'Hè ha veul beskèèr,  hè dee hum gruder veur as dat 'm war'

   Bekrassen

 Tussenschot

 Registratierechten  -  Laagste tarief registratierechten:  'Klèè beskrèèf'    

 Beschimmelen

   1. Deeg  2. Beroerte  -  Het regende en de kinderen waren buiten in de sloot aan 't spelen, ze liepen voortdurend in en uit.  's Avonds was heel het huis een modderpoel, hun moeder kreeg bijna een beroerte, zo woest was ze :  ' 't Règerde en de júng  ware böete inne stiewegsgracht an't spele, ze léipe anie'enoan in en öt het höes.  's Oaves war 't hie'el  höes besmodderd en besmúkkeld, hun ma kreeg bekanst e beslag, zoe klèrig war ze ! ' ;    ; Hij heeft een beroerte gehad:  'Hè hit ö beslag gehad.'  

    Beslaan. Die zaten er goed voor:  'die ware góu beslage'    

   Bevuilen

   Morsen

   Bezem

   Iemand ophemelen

 Situatie bij het kaartspel waarbij een kaart (bv. heer) niet 'naakt' ( 'bloe'et' ) is, maar vergezeld is door nog andere kaarten van dezelfde soort,  bv.  'ne bestoken hie'er'    

   Bestaan -    Mijn oom Pol zei altijd:  gaat niet bestaat niet, maar zelf een handje helpen, ho maar ! :  'Menne nonke Pol zee altèè: gót néi, bestöt néi, mer zelf hit'm noe'et ne poe'et ötgestoke ! '

   Lambert

   Bijten, Happen  -  Hij voelde zich gekwetst, beledigd:  'Hè 's i ze gat gebéte'     Bijt hij als ik hem streel ?  'Bettem as ich 'm aai ?'   &nbsp Op z'n tenen getrapt. 'In zè gat gebete?'   &

   Schacht verbinding onder- en bovengrond

 Begroeien

   Aan de zijkant

  Pleisteren - Gepleisterd: 'bezatte'

   Dronken

Bijeen,  bij mekaar  -   ; We zaten allemaal samen rond de Leuvense stoof, met onze voeten op het onderstel en onze benen dicht bij mekaar :  'We zaten allemaol bie'en rond de leuvese stoof, mee oos vóute op 't onnerstel en oos bie'en kort tegenie'en'.  

 Been (mv.  bie'ene, maar ook bie'en) - Ik heb krampen in mijn kuiten: "Ich hem de kramp inne broai van men bie'ene "      ;  Een slecht been hebben (bv. door wonde die niet geneest) :  "Ö koa'ed bie'en hemme."     -  Of je nu een been had of twee benen maakte helemaal niets uit, ze zaten bijeen rond de kachel samen te praten. "Of ge noa ie'e bie'en of twie'e bie'en hah méik hielegans niks öt, ze zate bie'en rond de stoof bie'en te klappe."   Dat meisje heeft lange benen. "Da wicht hit bie'en tot an hur gat."  

   Met grote stappen lopen -  Met grote passen door het veld lopen.:  'dur 't veld bie'ene'  

   Ongeordend samen brengen

   Brokkelig geworden, geschift, gekabbeld

   1. Bijeenhouden   2. Verzamelen

 Schiften

 Bijeen komen, samenvoegen, samenspannen  - Als ik geluk heb word ik misschien weer de oude:  ' As 't geluk en 't skoe'e wèèr mot bie'enslage dan wèèr ich miskéins wier ne goi'e.'  

   Samenspannen

   Vee

   Dierenkoopman

   Kwajongensstreken, deugnieterij

   Biet

   3m lange balk,  evenwijdig met kolenfront ondersteund door 3 of 4 stijlen,  draagt de druk van het dakgedeelte

   1. Binnen  2. Binden -  Opzij aan de planken van de hoogkar hingen de koorden aan een haak om het koren dat binnengehaald werd vast te maken:  ' Va bezai'e anne sponne vanne hoegkèèr do honke de zie'ele annen hoak vur 't kore vast te bienne da ze gónke bienne hoale.'    

   In 't klooster intreden -  Toen de trouw dan toch afsprong, is ze in 't klooster gegaan:  ' Tóun 't dan toch afgerakt war, es ze bienne gegón. '  

   Binnenzak. In een overjas stonden gewoonlijk twee binnenzakken. 'In ne parresú do stonte gemèènlek twie'e biennebaile.'    

   Mannelijk varken waarvan één of beide testikels niet ingedaald zijn  Zie ook:  Boris de binnenbeer

   Inbreken

    Je legerdienst gaan vervullen

   Binnenkomen

  vlot verdienen

   Van ondergrondse verdieping tot verdieping lopende schacht

     Gulzig eten

   Binnenzak

   Uitroep wanneer je bij het knikkeren verboden kneepjes toepast of wil toepassen ('pute' = vals spelen)

   De eerste melk na het kalven,  biest

   Een beetje  -  Als 't weer een beetje meevalt, zal 't wel aan de groei komen:  ' As 't wèèr ö bietske meeslagt, dan zal 't wöl inne was gerake.'  Alle beetjes helpen.'Alle bietskes höllepe.'  

   Beetje. - Ze hadden een orgie gehouden , hij had slechts 'n beetje gehad:  'Ze hoan de bie'est ötgehange, hè ha mer ö bietteke gehad. '    

   Snel lopen, gezegd van koeien die met opgeheven staart rondrennen wanneer ze in de lente voor 't eerst weer de wei in mogen. Koeien zijn bang van een trein, als die voorbijkomt dan rennen ze met de staart recht omhoog door de weide. 'Kói zèn bang vannen trèèn, as die'en doorkómt dan biezze ze mé de stet recht omhoe-g durre wèè.'  

  Spel met kootjes, steentjes, kroonkurken of loodjes  info

     Balpen,  bic  afbeelding

   Prentje, bidprentje  -   't Is een schijnheilige:  'Da's 'n hellig billeke.'  

   Uitroep wanneer je bij het knikkeren verboden kneepjes toepast of wil toepassen ('pute' = vals spelen)

   Gecastreerd varken

   Houten trek- en draagbalken van een kar

   Chicoreipoeder (Ersatz voor koffie)

   Chicoreiwortel

   Warmwaterblaas  (zie ook: Bus - Boesj )

   Tong van iemand die kwaadspreekt  -  Dat is een roddeltante:  ' Da's ö vöel blad ! '  

     meervoud van blad ('bloar of bloare' voor zowel  bladeren, blaren, bladen)  - De bladeren waren nat geworden en zijn nu samengeplakt:  'Die bloare ware nat gewore en zèn noa bie'en geplekt ' ; Het moet wennen dat de bladeren van de bomen gevallen zijn: 'Da voart da de bloare vanne boe'eme zèn.'

   Draailuik aan een venster  (mv.   'blaffetùi're' )

   Opschepper

   Bloeien

   Luid en grof roepen, schreeuwen, loeien

    Blakend, vol  -  ze waren in die hete brandende zon aan 't hooien:  'ze ware inne blakke zon an 't hoe-i'e'    

     Blanca

   Gazon om was te bleken , het bleken van de was in de zon,  afbeelding en info ,  zie ook:  'bloodsel'

 Blik, vuilblik

   De was op kort gemaaid gras leggen om witter te worden

   Transportriem verlengen of verkorten

Ontschorsen  -  Een boom ontschorsen:  "ne boe'em blekke"  

 Blikken doos

   beitel om bomen te ontschorsen, blekijzer (zie: 'blekke' )   afbeelding (bron: hetmot.be)

   Verwonden

   Wenen,  blaten (van geit)

 Verwonden

   Blijven

   daas,  stekende (bloedzuigende) vlieg - afbeelding, info  -  Als je gebeten bent door een daas heb je flink veel jeuk :  'As ge gestoke wèèrt dur ’n bliendets hidder grellig veul jeuksel.'    

   Blinde

   Schoensmeer

   1.Blaas   2.Opschepper

   Blazen  -   Bellen blazen :  'Blöskes bloa'eze     '

   Blaar

   Werkjasje (blauw, soms ook grijs gestreept),  zie ook : ' kéil '

 Blood, naakt. Hij heeft een kou gevat. 'Hè hit bloe'et gelege.'  

 Naakt :  'in zenne bloe'ete flikker'    

   Bloothoofds

   Bloeden  -  Plots begon ik te bloeden uit mijn neus:  'Iniens begost ich te bloi'e öt men neus.'  

   Hefwerktuig om betonblokken omhoog te trekken

   Bloem  ( mv. 'blómme' ) , bakbloem  -  In bloem staan:  'Inne blóm stön'    

 Bloemenwinkel

   Bloemkool

     Blauw  -  blauwe steen, arduin:  'Bloo stie'en'  

   Blauwgoed, werkkledij

   Blauwsel om de was te bleken  info ,  afbeelding  ,   zie:  'blèèk'

   Blaasjes,  leugens  - Iemand iets wijsmaken:  'éimand blöskes wèèsmake'   ook: zeepbellen. Zeepbellen blazen. 'Blöskes bloa'ze.'    

   Bloed

   Deuk

   Waden

   Baalkatoen

 Weg, baan

Baard  -  Hij heeft me verslagen:  'Hè hit mich de board afgedön.'  

   cone garen of breiwol, spoel  vk  'bobènke'   bobijntje naaigaren

   Rolletje, spoel, klos, bobijntje  -  Hij ligt op sterven:  'Die'e zè bobènke es wèèd af ! '    

 Boekweit

     Stommelen,  dokkeren van kar met houten wielen

   Boom  -  Hij klom in de boom om de eieren te roven:   'Hè kroop inne boe'em vur de èèr öt te hoale'    

 Schors van boom verwijderen

   Appelschijven in de pan

   Afval, rommel

 Zeer kleine aardappelen

 Gelijkspel

    Schrokkend eten

   BV (beroepsvrijwilliger),  beroepsmilitair

 Buik. Hij zat op he toilet en 't borrelde overal in zijn buik, en toen kwam het, zoals van een reiger. 'Hè zat op't höske en 't koerkde euveral in zenne böek en tóun kwamp 't, 't war van die'en dunne , gelek ne rèèger.'  Dikke vrienden. 'Twie'e hoan op ienne böek.'  

   1. Wenen 2. Een boer laten - Ik had een maagoprisping en liet een boer:  'Menne zuller véil in, ich moest böeke.'      3. Loeien van een koe

   Buikpijn

   Ruzie  -  Ze maakten ruzie:  ' 't war boel ! ' 

   Onwettig afwezig blijven

   ;Verbindingstuk van molijzers

   1. Boon   2. Boon bij het knikkeren (skeutskéite)

   Afzien

   1. Bonenstaak 2. Lange smalle vrouw

   1 Ineens ,  direct  2. Klop ( 'ne boenk op ur bakkes' )  -  Hij nam zijn aanloop en trapte er grandioos langs:  'Hè péik zennen oanloe'ep en stampde ter boenk langs, ö kót inne loecht ! '    Hij kreeg een flinke klap en toen stopte de te luide muziek onmiddellijk:  'Hè gaf 'm ne boenk mee zoe'e ne boenk van ne petet, en tóun skèèrde da geboenk van da meziek boenk öt.'  

 Zeer grote aardappelen

  Waardeloze prul(len)

   Warmwaterblaas (zie ook: Bus - Bjot )

 Boekweitkoek

   Struik  -  Rooi nog een struik aardappelen:  'Dóut nog ne böest petetten öt.'  

   Buiten

  Buiten gooien, wegjagen

   Paals dialect (het 'Buitings')

 Bewegen

   Boomgaard

   Zigeuner

   Stutten , ondersteunen

   Bodem

 Sterke brilglazen - Hij had een bril met zeer sterke glazen.'Hè ha ne bril mé echt bokalglaskes oan.'  

   Bibliotheek,  bib

   Bakharing

   Hoofd, bol , ook: 'bölle' -  Hij heeft een heel hoge eigendunk:  'Hè hit het hoe-g in zenne bol (bölle)'       

   Zakje   (vk. van 'Bail')

    Kop, hoofd  -  Ze zijn hoogmoedig:  'Ze haan het allemoal hoe-g in hunne bölle. '    Hij is zelfingenomen. 'Hè hit 't hoe-ch in zenne bölle.'  

 Bolleke vkw van Bol

 Binnenste van kemp/hennep werd gebruikt om oa de pijp aan te steken

   Bon Marché, supermarkt. Zestig jaar geleden ging hij maandelijks winkelen in de Bon Marché. 'Sestig joar geleen ging hè moñdelijks winkele in de Bommesjee'    

   Er op los leven, op grote voet leven  -  Losbandig leven:  'hoere en bonzjoere'    

 Bodem

     Bouwen

  Bouwgrond

 burgemeester

   Een zeef met kleine gaatjes in de koffiepot (deze kon ook uit stof bestaan)  -  Wie het langst leeft, krijgt alles:  'Die'en het langst lèèft, kregt de bors en de stróp terbèè'    

   Borstel  -  Onbehouwen tekeergaan:  ' D'r mee de grove borsel doorgón'.      

 Vechten, worstelen, borstelen

   Barst

  Barsten. Die waterkruik is gebarsten, er zit een barst in. 'Die kroeg mé woater es geborste, do es 'n borst in.'    

   1.  Beurs  2. Opvliegend persoon

Bosbessen

   ;Kadergang, – kopgalerij, – voetgalerij

   Borstelsteel

   Driepikkel met takel om posten te rooien 

   Laars ,  mv.  'botte' (laarzen)

   Pak geperst en gebonden hooi of stro:  ' ne bot hoe-i of stroe-i '

   Boter maken door de room in een botervat te slingeren -  Onze hond Blakkie liep buiten in de trapmolen zodat ze binnen konden boter draaien:  'Ozzen hond Blakkie léip böete inne meule as ze bienne an 't botere ware.'  Die twee kwamen niet overeen als ze samen moesten boter maken. 'Het boterde néi tusse die twie'e as ze gelèèk moeste botere.'  

   Ineens - plots  :  'op ne bots'

   Sluitstuk voor en achter op de hooiwagen          afbeelding

   boer