Voor het woordenboek 'De Dikke van Pale' koos de Taalcommissie van Paalonline een uniforme spelling.  Omdat een fonetische schrijfwijze voor de meeste mensen onleesbaar is koos de Taalcommissie voor een goed onderbouwde middenweg, zoals in zo veel lokale woordenboeken.

Er is meer aandacht voor onze dialecten/streektalen en dat is een goede zaak. Dit onroerende erfgoed is kwetsbaar zonder beschermend kader van de overheid. Het zou goed zijn mocht taal en cultuur de bevoegdheid van onze provincie zijn, maar we zijn als het ware overgeleverd aan vreemde heersers op dat vlak en die hebben weinig tot geen interesse voor Limburgse cultuur en taal. Tenzij ze er even populair mee kunnen doen, om stemmen te ronselen? Het meer onder de aandacht brengen van onze dialecten/streektalen zal de achteruitgang ervan niet stoppen, als er niet opnieuw meer “plat geklapt” wordt.

In deze aflevering kijken we nog eens naar de reeds in andere afleveringen aan bod gekomen Getelijn en Betoningslijn. Deze twee isoglossen zijn van belang om het Böetings binnen het Limburgs (tussen Uerdingerlijn, Benratherlijn en taalgrens) in te delen. De positie die het Böetings inneemt t.o.v. deze twee isoglossen is ook bepalend voor hoe een aantal woorden klinken of wat de vorm van een aantal woorden is.

In aflevering 3 gaan we verder met het kijken naar taalverschijnselen in het Böetings.  Hier gaan we het hebben over: rekking, de ontwikkeling van de Oudgermaanse o/a + l + d/t, de wispelturige “r” en gevallen waarin het Böetings Umlaut kent.

In deze aflevering gaan we het over nog 3 verdere taalverschijnselen hebben die in de buurt het Böetings of in het Böetings voorkomen.  Maar eerst nog even iets over een voorbeeld dat in aflevering 3 werd aangehaald.  Bij de voorbeelden voor umlaut bij meervoudsvorming staat er “broe’ed” (brood) en “broe-i” (broden).  In een enquête van rond de eeuwwisseling werd er door iemand “broewed” (brood) en “brooj” (broden) opgeschreven.  Na controle door de taalcommissie van paalonline werd “broewed” en “brooj” vervangen door “broe’ed” en “broe-i” in de door hen ontwikkelde spelling voor het Böetings.  Dit zal ongetwijfeld ook de juiste vorm voor beide woorden zijn, maar dan zijn de vormen eerder een restant van betoning dan van meervoudsvorming door Umlaut.

Buitings kun je leren !  Zeg eens euh ...

Het Böetingmenneke leert jou de kneepjes van een echte boer,  je leert Buitings op één twee drie.

Buitings kun je leren !
In les twee laat het Böetingmenneke waarempel een varken aan het woord,  knormans legt je uit wat er van hem in grootmoeders pan terecht kwam.

Buitings kun je leren !  In les 3 zit de kat met een kater, maar wil daar niets van gezegd hebben. 

Muizen vangen is haar grote hobby,  en wat meer is, zij wil haar buit met u delen !   Kijk hier voor haar ontboezemingen:

Van wie kun je beter Buitings leren dan van de grootste Palenaar ? Geboren in 1874 heerst hij nog altijd over zijn dorp als de incarnatie van wat een dorpsfiguur moet zijn: een vleugje mysterie, een flinke schep marginaliteit, maar bovenal een pollepel goedhartigheid. Apart maar toch typisch. Pietermenneke liet zich voor deze les gewillig inkleuren om u te woord te staan, in het Buitings, zijn moedertaal en zijn enige taal, op wat woorden Frans en Duits na.
Leef verder in de herinnering van de kinderen van Paal, grootste Palenaar ! En breng ze een paar woorden Buitings bij.

Terug naar school 

Op 1 september sturen we onze kinderen weer naar school.  De ezel van Pietermenneke stelt ons een pertinente vraag:  waar kun je het best Buitings leren,  in de ‘kakschool’ of in de ‘haagschool’ ?
Aan u om het antwoord te geven !  

Leer vloeiend Buitings met het 'paard' van Pietermenneke. Ondertussen krikt onze leermeester uw IQ op met kennis over wonderlijke dieren zoals zatte varkens en hun slaapgewoonten,  ezels en lastdieren al dan niet van adel. Duiding vindt u zoals altijd in onze Dikke van Pale, het woordenboek dat nog geen vlieg kwaad zou doen.

Ook de ezel van Pietermenneke blijft niet gespaard van het leed des levens, hij heeft ldvd.
De lange lijdensweg van Diest naar Paal loopt over Schoonaarde, een gehucht van Schaffen, waar nu nog de spoorlijn loopt,

In de vorige les zagen we dat onze ezel zich in een zielig parket heeft gewurmd: zijn grote liefde keert hem de rug toe. Overwelmd door liefdesverdriet ligt hij met een gebroken hart en versleten knieën voor het station van Schoonaarde, Schaffen. Dat had Pietermenneke niet verwacht: zijn lastdier wordt een lastpost ! Maar daar bestaan creatieve oplossingen voor ...

In de vorige les kreeg de ezel van Pietermenneke al kromme zinnen: ter hoogte van het station van Schaffen weigert hij verdere dienst ... Is hij echt kreupel ? Of erger nog, overezeld door liefdesverdriet ? Voor Pietermenneke zit er niets anders op dan zijn ezel op de kar te laden en de kar met ezel en al zélf naar huis te trekken. Hij moet snel ondervinden dat dit een hels karwei is ... en dan moet de verrassing nog komen. De Zwarte Ring, halverwege Diest en Paal is een dankbare halte voor al wat paard is, voerman of zwarte tram. Daar ziet het Pietermenneke dan ook zwart voor de ogen!

 In Nederland noemen ze het fenomeen een hooiduivel en ook in dialecten ten westen van ons is het dialectwoord een variant op een 'varende vrouw', waarbij varen nog de vroegere algemene betekenis had van zich voortbewegen. Een heks op haar bezem dus. In veel dialecten is dat zelfs een 'barende vrouw' geworden, een verspringing van de v/b is wellicht de oorzaak. In sommige Waalse dialecten noemen ze het 'une dame du vent', wat in aangrenzende Vlaamse dialecten dan 'vrouwvente' is geworden. Rare jongens, die wervelwinden.