In de aanloop naar 11.11.2015 :   gedenk de Steen

Misschien is het u opgevallen bij het passeren van de Steen, het monument voor onze gesneuvelden uit beide wereldoorlogen: hij wordt op dit moment door de gemeentelijke onderhoudsdienst gerestaureerd. Een kleine aansporing van onze kant was nodig, want ook onze Herdenkingsavond op 10 november zit er aan te komen. Een monument in verval zou niet getuigen van veel respect voor onze gesneuvelden, en zij staan toch centraal in onze tentoonstelling die volgt op de herdenkingsavond.

Voor deze rubriek is de restauratie in ieder geval een goede gelegenheid om de geschiedenis van het monument nog eens onder de aandacht te brengen, want in deze blok arduin schuilt metaforisch niet alleen het bloed van onze oorlogsslachtoffers, maar ook het zweet en de tranen van onze oud-strijders en dorpsgenoten na de wereldoorlog …

Het monument werd in 1923 in het midden van het dorpsplein opgebouwd in arduin en plechtig ingehuldigd op 10 mei van dat jaar.  Als je nu even stil staat voor de imposante steen,  laat niets nog vermoeden dat ruzie, tweespalt en financiële problemen zijn oprichting lang in de weg stonden ... 

The Return of 'Het Korenmenneke'

In aflevering 16 berichtten wij al over het optreden van het ‘Korenmenneke’ in Paal. Pastoor Vlecken beschreef in zijn verslag over de eerste wereldoorlog hoe deze Duitse controleur de Paalse boeren het leven zuur maakte. In het bijzonder werd de familie Vandevenne in Geenhout geviseerd. Bij een controle kwam het tot een handgemeen, waarna twee broers en een zus, na hun veroordeling, weggevoerd werden naar Duitsland. 

Op de herdenkingsavond overliep André Luyten de oorlogshandelingen in ons dorp. Ruime aandacht kreeg het incident met het Korenmenneke en de familie Vandevenne, en dit keer ook zoals het in de familie van generatie op generatie werd verder verteld. Hier volgt het verhaal van de mondelinge overlevering !

HONDEN IN DE GROOTE OORLOG

Voor 1914 zijn dieren onmisbaar voor de economie. Ze vormen nog altijd de belangrijkste trekkracht, ze dienen als transportmiddel en als rijdier. De lastdieren bieden kostbare hulp in de landbouw. Dieren hebben hun vaste plaats in vele huizen en zijn een trouwe vriend in het dagelijkse leven.

Wanneer de Groote Oorlog uitbreekt, wordt niet alleen de mens maar ook het dier gemobiliseerd. Niet alleen tienduizenden paarden, maar evenveel honden en duiven.

In 1913 richt het Belgisch leger de eerste militaire kennels op. De mastiff, een typisch Belgisch hondenras, lijkt de perfecte kenmerken te hebben om in het leger te dienen: sterk, kalm, doorzetter… op speciaal ontworpen karren trekken zij een mitrailleur, een munitiekist. Een hondenspan kan per dag een even grote afstand afleggen als een paard.

Terwijl wij eind januari 2016 met z'n allen ons uiterste best doen om de overtollige kilo's, opgedaan tijdens de schranspartijen en recepties van de voorbije weken, weer kwijt te raken, zagen onze dorpsgenoten honderd jaar geleden niet alleen witte, maar vooral ook zwarte sneeuw ...

Historicus Luc Vandeweyer bracht op onze herdenkingsavond van 10 november 2015 uitgebreid verslag over de hongerwinter die de Belgen eind 1915 te wachten stond. De opeisingen en plunderingen van de Duitsers kwamen al snel na de opeisingen door ons eigen Belgische leger en deden de relatieve welstand in onze contreien pijlsnel verdwijnen. Bekijk en beluister nog eens zijn boeiend en exclusief verhaal voor paalonline !

DUIVEN in de groote oorlog

Duiven hebben een fantastische eigenschap: om het even waar je ze los laat, ze vinden steeds de weg terug naar hun til. Daar kun je geld op verwedden! En zo ontstond de duivensport. In Paal en in elke Limburgse gemeente waren enkele honderden duivenliefhebbers dag in dag uit bezig met hun diertjes te vertroetelen (vaak met ruzie in het huishouden tot gevolg). Op zaterdag werden ze dan ingezet op een prijskamp. Bij haar thuiskomst had de duif de keuze tussen het groot lot en de pot…

Deze eigenschappen hadden ook de militairen al snel begrepen: reeds honderden jaren geleden gebruikten de legers mobiele duiventillen om geheime berichten te versturen.

Kamp Beverloo, een Belgisch militair duivenstation

Schoolplicht en gezondheidszorg in de Groote Oorlog

We moeten helaas zeggen dat de Belgische wetgeving op sociaal vlak echt achterlijk was, vergeleken bij de wetgeving in andere Europese landen. Kinderarbeid, vroegtijdig schoolverlaten, lage lonen… waren schering en inslag in België, één van de rijkste landen van Europa.

(jongensschool Paal 1911,  deze en andere oude en zeer oude schoolfoto's vind je op de facebookgroep 'Paal vroeger')

Spelen is gevaarlijk !

In de vorige aflevering lazen we hoe de Duitsers de algemene schoolplicht invoerden. Inentingen tegen pokken werden verplicht. De bezetter leek wel nobele bedoelingen te hebben !
Al snel volgde de ontnuchtering: kinderen werden liefst van straat gehouden, leden honger en allerlei verboden en geboden volgden. Kinderen leken wel gevaarlijk ! Uit bijgaande affiches blijkt dat ouders werden aangemaand hun kinderen niet alleen op straat te laten, ‘gevaarlijk speelgoed’ als bogen, katapulten en andere werpspeeltuigen werd verboden, zelfs een papieren ‘vlieger’ oplaten mocht niet meer omdat het telefoon- en telegrafieverkeer kon verstoord worden.

Tientallen jaren lang – van 1923 tot na de tweede Wereldoorlog – kreeg de Paalse jeugd te maken met meester Huybrechts. Bij de oudere generaties op de Buiting leeft hij nog in de herinnering. Ook omwille van zijn verdiensten als sociaal werker is Jozef Huybrechts bekend gebleven. Hij was immers niet alleen onderwijzer, maar stuwende kracht in veel verenigingen.

We hebben dus heel wat te danken aan deze ‘aangewaaide’ dorpsgenoot.

De eerste stappen in het leger

In 1909 werd Jozef verlost uit de Don Bosco-school in Luik. Hij was daar nooit gelukkig geweest en had er veel geweend, bekende hij in een interview op hoge leeftijd. Maar – ondanks de deprimerende sfeer - leerde hij wel een en ander.  En dan vooral Frans.  Die taalkennis was van essentieel belang voor ieder die in België kans wilde maken op een beter leven. Maar Jozef wilde vooral naar huis, naar Beverlo.

In datzelfde gelukkige jaar van de terugkeer naar zijn Limburgse heimat, stemde het parlement een nieuwe militiewet ...

Het voordeel van ‘clairon’ te zijn

De jongeman stond er nog niet bij stil terwijl hij op de repetities van de fanfare in Beverlo dapper meeblies op zijn klaroen en ook nog noten leerde lezen. Maar toch !   De muzikale vaardigheden die hij toen aanleerde, zouden zijn leven fundamenteel beïnvloeden. Ook en vooral in zijn leven als militair.

Huybrechts werd – zoals zoveel boerenzonen - naar de infanterie gestuurd en meer bepaald naar het 10de Linieregiment. Dat had een deel van zijn soldaten in Aarlen maar het grootste deel was gekazerneerd in vesting Namen. Daar hadden zijn chefs al snel begrepen dat hij had meer in zijn mars had dan domweg met een geweer zeulen. Hij kon hen uitstekend van dienst zijn. Na zijn opleiding werd hij aangesteld tot “Clairon” vanaf 1 januari 1914.

De mobilisatie in de zomer van 1914

Vanaf de laatste dag van juli 1914 bracht de regering het leger op “versterkte vredesvoet”. Dat betekende dat de militieklassen van de drie voorgaande jaren 1910 tot en met 1912 massaal naar hun kazernes terug moesten. Dat betekende een vervierdubbeling van de gevechtseenheden. Wat soldaten betreft dan toch. Voor het depot van de 4de legerdivisie was het nu werken geblazen, want deze soldaten moesten allemaal uitgerust en bewapend worden zodat ze klaar waren voor de strijd.

Vooralsnog maakten de soldaten zich weinig zorgen. Ze verwachtten dat ze naar de grens zouden worden gestuurd om daar ostentatief de wacht op te trekken en zodoende te onderstrepen dat België een neutraal land was, waarvan het grondgebied onschendbaar was. Dat was bij de Frans-Duitse oorlog in 1870 ook gebeurd.

SPAANSE GRIEP
In het najaar van 1918 werd de vreugde van de wapenstilstand overschaduwd door een ramp die in Europa alleen al niet minder dan twintig miljoen slachtoffers zou eisen: de Spaanse griep. Wereldwijd zou deze pandemie 50 miljoen mensenlevens kosten.

De eerste schermutselingen in 1914 vonden in ons dorp allemaal  op de Tessenderlosesteenweg plaats.  De inwoners hadden de schrik op het lijf door de verschrikkelijke verhalen die de ronde deden over de wreedheden die de Duitsers begingen bij hun inval.  Ze vluchtten elke morgen met heel hun gezin naar de bossen van ’t Ravenshout en kwamen ’s avonds heel voorzichtig terug om te slapen.

In aflevering 5 en aflevering 6 van onze artikelenreeks over "Paal in de Groote Oorlog"  beschreven we deze gebeurtenisssen.

100 jaar later organiseerde Paalonline een herdenkingsavond in Café 't Haantje.

Paalonline organiseerde in 2015 een herdenkingsavond voor "Paal in de Groote Oorlog"  Een uitverkocht OC de Buiting, aanwezigen die bijzonder tevreden waren.  We delen de impressie van de avond hier ook graag, te starten met het 1ste deel.

In de vorige aflevering brachten we het eerste deel van de Herdenkingsavond 'Paal in de Groote Oorlog'.    In een aparte aflevering publiceerden we de lezing van Luc Vandeweyer over de hongerwinter van 1915.  Vandaag krijgt u niet alleen het verhaal van de eerste wereldoorlog in ons dorp door André Luyten ( zie ook aflevering 23 in onze reeks),  maar ook de muzikale omkadering van het tweede deel van deze avond door onze eigen Harmonie Hoop in de Toekomst samen met Zangkoor Zonnedauw.  Veel luister- en kijkplezier !

Het einde van WO1 werd ieder jaar op passende wijze en met het nodige eerbetoon voor de gesneuvelden gevierd. In de beginperiode beperkte deze 11 november herdenking zich tot een viering in de parochiekerk. Er werd een plechtige dankmis opgedragen door pastoor Vlecken in Paal en door pastoor Claesens in Tervant. Een gelegenheidssermoen werd gevolgd door een appel van alle gesneuvelden en het “Te Velde” werd geblazen. Tot slot speelde de koster, Henri Reynders, het vaderlandslied op het orgel.

11 november 1987,  ook een woensdag.  In het Belang van Limburg verschijnt een interview door Roger Vanhoudt met de legendarische Paalse schoolmeester Jozef Huybrechts:  " SPORTLUI WORDEN GROOTS GEVIERD, MAAR OUD-STRIJDERS ZIJN VERGETEN".   Ondertussen is het woensdag, 11 november 2020,  de oud-strijdersvieringen zijn afgelast door corona.  Omdat Paal zijn helden niet wil vergeten publiceren we het interview van destijds,  één verhaal uit de vele vergeten verhalen van Wereldoorlog 1 en 2.  In onze rubrieken 'Paal in de groote oorlog' en 'Paal in WO2" kunt u in deze grijze coronatijden nog veel meer geschiedenissen oprakelen van Paalse gesneuvelden en oud-strijders.  Ere wie ere toekomt.

Lees hier het interview:

[toespraak gehouden door Cyril Rubens bij de inhuldiging van het gerenoveerde monument, 10 mei 2023]

Beeld je in: je woont in Paal, een rustig dorp waar eigenlijk niets gebeurt en dan, augustus 1914: een inval van Duitse soldaten. Ze komen brutaal het dorp binnen, doorzoeken huizen, ze schieten zelfs een inwoner dood die lopen gaat omdat hij schrik van hen heeft...  en dan moet de bezetting nog komen: vier jaar lang honger en brutaliteiten, tientallen jonge Palenaren die aan het front zitten achter de IJzer, tientallen jongens die in 1917 opgepakt worden om in Duitsland te gaan werken...

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog ervaarden de mensen een grote behoefte om de herinnering aan de slachtoffers te vereeuwigen. Niet alleen de  families van de overledenen rouwden, maar gans de dorpsgemeenschap.

Toch duurde het bijna vijf jaar vooraleer de gemeenschap van Paal erin slaagde, een “steen” op te trekken ter nagedachtenis van de 19 Palenaren die gesneuveld waren tijdens de Groote Oorlog of die onmiddellijk nadien overleden waren aan de gevolgen ervan. Op 10 mei 1923, net honderd jaar geleden, werd een oorlogsmonument ingehuldigd door burgemeester Leopold Convens en pastoor Vlecken, samen met ‘een talrijk publiek’.

11 november komt er aan, een moment om onze oud-strijders en gesneuvelden van beide wereldoorlogen te herdenken. Op onze tentoonstelling rond de Groote Oorlog, vorig jaar in OC De Buiting, werden onze slachtoffers uit WO1 op een paneel met een foto en korte toelichting weer onder de aandacht gebracht, enkele oud-strijders zoals J. Bosmans en L. Lucas kregen een uitgebreid paneel met hun verhaal. 

In de parochiekerk St.-Jan worden deze panelen vanaf 11 november gedurende een tiental dagen opnieuw tentoongesteld. U bent van harte welkom om een bezoekje aan onze gerenoveerde parochiekerk te combineren met een groet aan onze gesneuvelden van de eerste wereldoorlog.