Dikke Van Pale 2.026

   boerin

 Bovengronds

   Volop - Bovenarms - Met volle kracht. 't Was 'n zware vechtpartij, ze sloegen met volle kracht op elkaars gezicht. ''t War ö grellig gevecht, ze slóuge bovenerms op elkoaners geziecht.'    

 Geul bovenkant om water naar de hooiweide te brengen, om deze te bemesten

   Flink gas geven (zie 'doorpie'eze') ; laat het opschieten:  'Gèft mèr bözze ! '  

   Beurs, geldzakje

   Een nijdig ventje  -   Die kerel kan zo driftig zijn,  hij had weer een woedeuitbarsting:   'Da bözzeke kà pettig zèn;  hè ha wie'er een foerel'

   Knikkerterm:  alles of niets !

   Morsen met waterachtige substantie

   Mier  ,   afbeelding, info

   Mengelmoes

   Onrustig heen en weer bewegen

   Branden

   Brander. De brander van de verwarmingsketel is kapot. 'De branner vanne sjefaasjketel es kapot.'    

   Vrouw die veel uithuizig is

   Veel uithuizig zijn,  uitgaan,  weggaan voor je plezier

   Man die veel weg is

   Vrouw die meestal doelloos van huis is

   Brem

   Brembezem

   Vreemd uitziend vrouwspersoon (ook:  'breemheks')

    Vreemd uitziend vrouwspersoon (zie ook:  'breemgèèt')

   Smeren,  uitspreiden  -  Smeer mij eens een boterham want ik moet nog gaan mest breken: 'Brèèd mich es een snee want ich mót gón mest brèèn'

Molshopen, mest verspreiden

 Schreeuwen, briesen

    Brievenbus

   breken -  Iets stuk maken:  ' Éit de nek brèke '  

   1.Geschuurd   2. Branderig gevoel

   Loops, bronstig

 Breed.Hoe dat je het ook draait of keert, 't blijft toch 't zelfde. 't Es zoe lank as 't brie'ed es.'  

   Zachtjes regenen

   Geldbriefje  ('e brifke va twintig frang')

   Bovengronds algemeen ploegleider

 Baksteen

   Aansteker. Ik had thuis drie verschillende aanstekers liggen. 'Ich ha thöes draai verskillige brikès linge.'    

   Opticien

    handelaar die drank aan huis levert

   Nogal -  't is vrij laat:   ' 'tes broa  loat '   ;  redelijk onbeleefd:  ' broa  astrant '    

   Braaf

   1. Lap vlees  -  speksnede:  'ne broai spek' &nbsp    ; 2. Kuit (achterkant van onderbeen )

   Braden

   Dubbel wentelploeg

   Zwelling door insectenbeet.Hij had een dikke pukkel op z'n kuit en een klein pukkeltje op 't puntje van zijn neus. 'Hè ha 'n diekke brobbel oppe broai va zè bie'en en ö klèè bröbbelke op 't tupke va zèn neus.'  

   Vals spelen

   Valsspeler

   Iemand die vals speelt

   Vals spel

 Brood

   Broodkar

   Koppig zijn, mokken, pruilen

 Lijn waar spel begint

   Vlies op afgekookte en gekoelde verse koeienmelk

Broek

   Moerassige weilanden,  zie ook:  "hoe-gbrók"  en "liegbrók"

   Steenpuin

   Broeksriem

   Broekzak

   Bangerik

   Broeksnaad (schertsend,   zie ook uitdr. 'kèrmes inne brókstroat')

  Bruiloft

   Braambes

   Kar om bier te vervoeren

 Nul.Ze hadden met vijf nul verloren bij het voetballen. 'Ze verlore me vijf bros bè 't sjotte.'  

   Heel kort geknipt opstaand haar

 Spijbelen zie ook Haagskool. Elders zegt men spijbelen. 'Oppenoaner zenge de mietse 'brosse', mer oppe Böeting es da allezlève haagskool dóun gewiest.'    

   Broeden (pluimvee)  -  Ik heb 12 jonge kippen en 13 kuikentjes, mijn kippen hebben goed gebroed :  'Ich hem twelf pulle en dettéin kiekskes, m'n hienne hemme grellig gebrùid deze zomer.'    

   Broer

 Niet kunnen braken, kokhalzen

   woeste werker  -  Het was een harde werker, hij deed altijd zware arbeid:  ' 't War ne bruker, hè hit altèd zwoar labeur gedön.' 

   1.  Ruzie  2. Minderwaardig spul

Oude kleren, vodden, waardeloze spullen. Hij had wat oude kleren aangedaan om aardappelen te helpen rooien. "Hè ha wa oa bulle oagedön vur höllepe petette te roape."

   Rapport

   Laadstok

   Warmwaterblaas  (zie ook: Bjot - Boesj )

   Bos takken of stro,  een ruiker of boeket bloemen :  ' een bussel blómme '    

   Deuk

   Dynamietstaaf in steenlagen

   St.-Vincentiusvereniging, een katholieke vereniging ter ondersteuning van de behoeftigen

Cent; 2 centiemen,  een muntstukje ; 5 cent :  10 centiemen  

   mijnwerkerswoningen

   Ploegbaas van personeel voor het aanvoeren van materieel

   Hoofdopzichter

   Opzichter in de pijler

   Cecile

   Werkleider

   vervoergalerij vanaf voet pijler richting productieverdieping

   Krabben  -  Er zat een kater te krabben aan 't deurtje van de duiventil, want hij zag een duif zitten duwen tegen een venstertje:  'Do zat ne koater te dabbe an 't durke van 't daivekot, want 'm zag 't er een daif zitte dawe tege ö viensterke'.    Kippen scharrelen in de grond voor insecten, ik om aardappelen te rapen.'Hienne dabbe inne grond vur zoa'ed en bieskes, ich vur de petette op te roape.'    

   Bovengrond

 Dagloon

   Duif. Wittebroodsweken. 'De witte daif zit nog op 't dak.'    

   Duim (vkw Dömpke) Lekkere kotelet met gebakken aardappelen en pickles om duimen en vingers af te likken:  'Een kortelet mee panpetettekes en nen hennige klats piekels, vur daime en vingers af te lekke !' Hij kende het verhaaltje uit het hoofd. 'Hè kende 't vertelseke op z'n dömke.'  

   Duiventil

   Duwen

Ziedaar    

      

      

      

      

   Klein kind :  'klènnen debber'

   Zich met kleine pasjes voortbewegen, door water lopen met schoenen aan  -  Daar trippelde een vrouwtje met twee kleine kinderen door de kantoorgangen van het OCMW :  'Doa debberde ö vroke mee twie'e klèèn debbers durre gank vanne beroos van den Erme.'    

    Derde

    Vloer van pijler of mijngang

   Tepel aan koeienuier

   Dinsdag

   Duur, prijzig

   Dienen, in dienst zijn -  Als jong meisje trok ze naar de stad als dienstmeisje bij rijke burgers:  'Jónk zende trok ze no 't stad vur goñ te déine bè rèèk vollek.  Ze war ter ie'en van de mèses.'     Je kunt geen twee  heren dienen:  'Ge kunt gien twie'e hiere déine'       

  Delen, erfenis verdelen

   Onrustig bewegen op de dijkrand

   Dampig, kortademig,  ellendig gevoel van overvulling (eten) -  Als ik te veel eet, krijg ik een opgezwollen gevoel:  'As ich te veul gète hem,  wèèr ich dempig'

    Bekende veldwachter in Paal ( ‹  Fr.  duc  Lat. dux ? )

   OCMW  -  Hij leeft van het OCMW:  'Hè es an den Erme.'   

     

   Denken   (ovt  ich doecht/dacht,  vd  gedoecht/gedacht)        ;-  Nooit gedacht dat hij mij dit zou aandoen:    'noe'et gedoecht dat em mich da zo lappe'    Wanneer een niemendal denkt iets voor te stellen. ''n Teek die dinkt dattem een löes is.'  

   Durven  ( vervoeging:  ich dèèr, dorst, hem gedèèrd) -  Gooi eens als je durft:  'Dèèrd'es goei'e !! '    ; Je moet maar durven:  'Ge mót mer dère ! '    ;  Ik had nooit gedacht dat hij dat zou durven, achteraf zwegen we erover:  'Ich ha noe'et gedacht dattem da zo dère, ternoa zwege we dereuver.'    

Durven  ( vervoeging:  ich dèèr, dorst, hem gedèèrd) -  Gooi eens als je durft:  "Dèèrd'es goei'e !! "    ; Je moet maar durven:  "Ge mót mer dère ! "   ;  Ik had nooit gedacht dat hij dat zou durven, achteraf zwegen we erover:  "Ich ha noe'et gedacht dattem da zo dère, ternoa zwege we dereuver."    

   Daarover  -  we gaan erover zwijgen:  'we gón dereuver zwège'    

   Te weinig gerezen, te zwaar gebakken  -  De bodem van de taart is klef: 'De booi'em van van die vloai es derf.'   

   Tuinslang

  Darm  -  Na het slachten van het varken  werden de darmen geschraapt (geboend) om er bloedworst van te maken:  "As 't verke geslacht war, wore de derme geskrapt vur pense te make"    afbeelding, info

   Errond

   Hout met een handbijltje (dissel,  met gebogen ijzer) zo bewerken zodat het fijn en afgewerkt wordt,  zie ook NL: 'bedisselen'  

   Dertien

   Dertig

Tweedelig pak -  Die rok en dat jasje dat ze nu draagt staan haar helemaal niet:  'da deu-pjeske da ze noa oan hit es gelèk 'n tang op e verke.'    

   Deugen  ott  ich deug, gè dugt,  hè dugt néi   -  Hij heeft weer een stommiteit uitgehaald:  'Lómp ès ooch vies, mè de kop dugt néi ! '     ;  ze deugen geen van allen:  ' Ze deuge vagievagoar néi ! ' 

   Met vet doorspekt,  doorregen  -  De beste steak is met vet geaderd:  'De beste bufstuk es e bietske mé vet deurrége '  - afbeelding  

   Plicht  ( vgl. Fr.:  devoir) -  Hij is in het begin van het jaar getrouwd en heeft al  3 kinderen.  Hij heeft zijn plicht nogal gedaan ! :   'Hè ès van in 't begien van 't joar getrawd en hèt al drai júng.   Die'en hit zen devoere nogal gedön !'

   12 stuk -  Er zijn ook doosjes waar een dozijn eieren in kunnen, als je d'r zo twaalf hebt dan heb je een gros:  'Do zèn ooch dúskes moe'e 'n dezain èèr in gón, as ge ter zoe'e twellef hit dan hidder ö gros èèr.'  

   Mouwloze pull  (spencer, debardeur)

   Deel, een aantal - Met een aantal dikke stokken en prikkeldraad hadden ze 'n weidepoort gemaakt. 'Mé een die'el gère en ewa piennekesdroa'ed haan ze 'n goar gemakt.'    De kerk zat niet barstensvol maar er was toch heel veel volk.'De kerk zat néi boemvol mer doa war toch 'n hie'el die'el volk.'    Er was heel veel volk bij de voorstelling van de Dikke van Pale. 'Een hie'el die'el volk war ter bè de presentoasie vanne Diekke van Pale.'    

   Die daar (mannelijk)

    Verlegen, stil persoon  -  Hij stond daar verlegen en stilletjes te wachten met z'n rose hemdje en z'n blauw debardeurke (spencer, trui zonder mouwen) aan:  'Hè stond doa te huge gelek 'n die'ezeke mé ze roos hummeke en ze blood debardörke oan.'    

   Heel lang geleden, uit de tijd van Christus

  Dik,  ruim  -  Dat was ruim verdiend:  'da war diek verdéind ! ' Na de gisting wierp onze pa het dik van de wijn in't kippenhok. 'Nó het gieste kapte ozze poa het diek vanne wèèn in 't hiennekot.'    

Dik,  ruim  -  Dat was ruim verdiend:  "da war diek verdéind ! " Na de gisting wierp onze pa het dik van de wijn in't kippenhok. "Nó het gieste kapte ozze poa het diek vanne wèèn in 't hiennekot."  

   Benedictus

   Dikwijls

   Meestal

   Kieskeurig  -  ze is nogal kieskeurig wat haar eten betreft:   'zè es nogal diffesil op heur ète'    Tante Sofie kon moeilijk beslissen:  'Tant Seféi war 'n hie'el diffesille,
ze wiest noe'et wa ze moest kéize.'  

   Woordenboek

   Kleding -  Isidoor was met z'n fiets van de Klitsberg afgereden dwars door een doornenstruik en zo de prikkeldraad in.  Hij had dertien winkelhaken in z'n zondagse kleren :  'Door war mé zenne vloo vanne Klietsberg afgereen, dwèè'es dur nen du'eneböest en zoe'e inne piennekesdroa'ed.  Hè ha dettéin winkelhoake in zè 's zondags dinge.'      

   1.  Ding    2.  Meisje  -  een knap meisje:  'een hennig dink'  ;    M'n werkkleren had ik in de wasplaats in de mand gegooid en m'n zondagse kleren had ik juist aangetrokken, want  in 't Gangetje stond een knap meisje op mij te wachten:  'Mè 's werkedags dinge ha ich in 't waskot inne moan gegoeid en mè 's zondags dinge ha ich vès oangedön, want in 't Gengske stond ö skoe'en dink op mich te wochte !  '     Er de brui aan geven. 'Dat 't dink mè gat kust.'    

    Desiree

   Discussie,   dispuut

   Putter of distelvink (Carduelis carduelis)  - afbeelding, info

   Ui, ajuin -  Fons was bij het uittrekken van een heel dikke ui achterovergevallen, daarbij was hij met z'n hoofd pardoes in een krulkool gevallen.  Toen leek hij net een groene permanent te hebben:  'Fóns war bè 't öttrekke van nen hiellen dieken djöen achtereuver gevalle, dobè war 'm mee zenne kop rats in ne kroezelkú'el gevalle, tóun had 'm perséis ne grùine permenoat.'    

   Ajuinsaus

   Daar  -   Daar zie:'doa sè'  ;      daar zat een dikke vlieg op die drol:  'Doa'e zat 'n dol op die'en drol.'  

   Neer -  hij viel neer:  'hè véil doal'    Leg dat ding daar maar neer en ga zelf ook maar zitten.'Lekt da dink doa'e mer doal en zet och ooch mer doal.'    

   Neergooien

 Neerzetten

 Beven (van schrik)

   Daas  (zie 'bliendets' :  bloedzuigend insect  -  soms wordt ook ten onrechte de horzel bedoeld) - afbeelding, info

   Daarbij,  bovendien

   Stotteren

   Dood   (dode:  'doe-i'e',  mv.  'doe-i')  -  Dat is heel onwaarschijnlijk:  'As slummeke doe'ed es dan kregde gè ze jaske ! '

   Doodzonde

 Doofpot, houtskoolketel

   Doos  vk. ' Dúske '

   Oude vrouw (pejoratief)

   Blikken dozen omver gooien

   1. Warm en vochtig  -  Zo een warm en vochtig weer. 'zoe een doef wèèr'      2. Duw  -  'Hij gaf hem een stomp. hè gaf 'm nen doef'    

   Dopen  (vd:  gedoept, gedúpt     :    Hij is niet gedoopt. 'hè ès néi gedúpt ' )     ;   Jos had met het dozen gooien een bal tegen dat mooie gezichtje van z’n lief gegooid, ’t was doodzonde zo ’n blauw oog in dat mooie gezicht. Ze heeft hem toen direkt gedoopt door een emmer verschaald bier over z’n hoofd te gooien:  ' Jos ha mé ’t doe’eze goei'e ne bol tege da skoe’e weze va ze léif gegoeid, ’t war doe’edzónne zoe’en bloo oech in da skoe’e weze !! Ze hit ‘m tóun drek gedoept (gedúpt) mé nen halven aker kletskesbéi’er euver zenne kop.'  

 Dokter, arts. De dokter keek hem in de pupil van z'n oog. 'Den doktoe'er keek 'm recht in 't kienneke va zen oe-g.'    

   Bromvlieg

   Dorpel. Je moet maar niet geloven dat die thuis binnenmag. 'Ge moe't mer néi gelu'eve dat die'en töes euver den dölleper komt.'    

   Afdokken,  betalen -  Hij heeft daarna nogal centjes mogen schuiven, hij heeft haar een stel nieuwe oorbellen moeten kopen:  'Hè hit ternoa nogal meuge döllepere, hè hit hur ö poar néif  oerbelle motte koe'epe.'    

 Rook. Die mensen leven heel erg zuinig. 'Do giet allie'en mer dómp durre skoo öt en dan wèèrd 'm nog gefilterd.'  

   Duimpje

   Donderbeestje,  trips  -  afbeelding, info

   Donderen

 Bliksemafleider

   Donderdag

 Bloemkoolvormige onweerswolken

 Dauw

   Diepere betekenis  ('den ...   van éit ')

   Koffie doorgieten over dezelfde koffieresten (zie ook:  'bors')

   1.  Verder doen  2.  Vieren (de nacht doorgaan)  3. Door de zeef doen of mixen  -  ovt:   ich dé door   vd:  doorgedön

   Iemand die snel en gulzig eet zonder gewicht bij te komen -  Hij eet voor twee en toch blijft hij graatmager.  Het is een ectomorf type:  'Hè fret veur twie'e, mer hè  bleft zoe mager as 'n panlat. 't Es nen echte doorjager.'    Die kan eten en drinken zoveel als hij wil zonder bij te komen.'Die'e kan ète en drinke zoeveul assem wilt en 'm komt gien gram bèè.'    

   Hardnekkig en overijverig verder doen  (zie:  'bözze gève')

 Opschieten van plant

   Iemand zwart maken, kwaad spreken over iemand  -  Frans roddelde over mij:   'Sus hèt 'r mich nogal doorgetrokke !'  

    Verzwakken  vd. 'doorgevalle'  (verzwakt)   -  Hij is helemaal verzwakt :  'hè ès er hullegans doorgevalle' ;     hij heeft lang met zijn maag gesukkeld, hij ziet er slecht uit:   'Hè hit lank gesoekeld mee zenne maag, he es 't er lillek doorgevalle.'   

   1.Draaitol    afbeelding        2. Werklozensteun

 Kleintje     Klein kindje. Klèèn döpke. Dat is een klein meisje of jongentje. 'Da 's e klèèn döpke.'    

 fig. afgeleefd. Hij ziet er slecht en afgeleefd uit. 'Die'e zéit 't er toch mer dor öt.'    

 Isidoor

   Eierdooier

   Dorp

 Inwoner van Paal centrum

   Dorsmolen , afbeelding , meer foto's op http://agri-men.be/in-den-tijd.html,  video  -Wat hadden ze aan de hand?Emiel was met zijn dorsmolen door n't bruggetje over de Zwarte Beek gezakt,dd morgen dat ze moesten dorsen. 'Wa haan ze anne hand ?  Mil war mee zen dorsmeule dur 't brugske euver de Zwette Beek gezakt, de mörreget da ze moeste dorse.'    

   Dorsvlegel ; zie ook:  'draaislag' - afbeelding, info

   Snijmachine

   Doen, doens (ovt   ich dé ,  vd  gedön    )  -  Doe verder:  'dóut voets ! '  ;      wat is je beroep ?  Dat gaat je niet aan:  'Wa dóude gè ?  Leeg zakke recht zette !'   Wat is de prijs van de levende varkens tegenwoordig. 'Wa dóun de verrekes segewoorig?'     Gelijk hij zich gedraagt vind ik dat niet buitengewoon. 'Vur zèèn dóuns verskéit ich doa'e néi van.'    Wat voor weer zal 't morgen zijn. 'Wa dóut 't wèèr mörrege?'    Dat is niet te doen. 'Da's gien dóuns!'    Dat geeft de doorslag. 'Da dóut 't 'm.'    

Winning, boerderij met gronden. Grootvader had 35.000F ingezet op die boerderij. 'Gruttepoa had die dóuning vur 35.000F i'gezatte.'    

 Daarom, zie ook Dövver

   Daarom   -  Waarom ga je niet mee ?  Daarom niet !   :    'Vur wa godder néi mee ?  Dövver néi !'   ;        Waarom ?  Daarom !  :  'Moeveur ?  Doveur !' zie ook Döveur

   Drie

'  Driespeen

 drie verschillende

 Drie dozijn, 36

 Drieduizend

 Drieëndertig

 Drieentwintig

 Driehonderd

 Driehoekig

   Driedelige draaideur tussen de woonkamer ('de gói plek') en de eetkamer

   Met drie man tegelijk met de vlegel dorsen ; zie ook: "dorsvleugel"  - video

 Vlag

   Overgordijn - Trek de overgordijnen maar dicht als je aan 't vrijen bent:  'Dóut de drapperies mèr toe as ge an 't verkiere zèt'.    

   Slappe koffie, waterachtige substantie die wegspat of weggespat is (fig. ook 'schimpscheut' ),  vk  'dretske'   -  Vader zei, giet nog maar eens door, 't was maar slappe koffie:
'Óze poa zee, borst nog mer es door, 't war mer slappen drats !'      ;  De koffie is heel slap, je ziet de bodem :  '  't es slappen drats, ge zéit er Skerpeneuvel in linge.'

   1. Spatten  2. (fig.)  Lichtjes beschimpen, met woorden kwetsen

   André

 Draai.Hij kon zijn draai niet krijgen toen hij zijn draai moest nemen en zo is hij de helling naar de brug afgereden. 'Hè kost zennen drèè néi krège tóun 'm zennen drèè moest pakke en tóun essem de ramp vanne brug afgeskote.'  

   Daaiing, duizeligheid  -  Ik draai als een tol, zo'n hevige draaiingen heb ik in mijn hoofd:  'Ich drèèn gelek nen dop, zoe'en hevige drèèlings hem ich in menne kop.'  

   Draaien, duizelig zijn    vd. gedrèèd

   Klein grasveld (zie ook:  'gróus' )

   Direct,  onmiddellijk  -   Het spoot er dadelijk uit:  'Het spoot er drek öt' 

 Vuiligheid, smurrie  -  Er kwam viezigheid uit : "Doa'e spoot drek öt "

 Gevlochten schoen

   Waterachtige substantie  -  Slappe koffie:  'slappen drets'    ;  Als je koffie blijft opgieten dan krijg je toch maar een slap en kleurloos drankje, waar je de bodem van het kopje (Scherpenheuvel) door kunt zien:  'As ge kaffie bleft doorborze dan kregder op 't èn toch mer slappen drets moe'e da ge Skerpeneuvel zéit in linge.'    

   Rijggaren

   Bij het naaien het kledingstuk voorlopig met grote steken naaien

   Hout van circa 5cm dikte, knuppel, dun rondhout gebruikt bij brokkelig dak

    Plassen, pissen

 Vrijgezellenavond,  drinkfeest

   Draad   vk. 'druike' : draadje. Dat heeft veel moeite gekost. 'Da hit droa'ed gekost.'    

  Grappig

   1. Druppeltje  2. Borrel

 Dromer

   Geen melk meer geven:  ' druug stön'

   Droog  -  Hij is nog niet volwassen:  'Hè es nog néi dru'eg achter zen oere !'  

   Doorn

   Doornenstruik,  braambessen

   Doodsprentje,  gedachtenisprentje

    Onrustig zijn voor het sterven

   Overlijdensbericht,  doodsbrief

   Klokkengelui bij overlijden of begrafenis

   Duren  -   dat duurt lang :  'da dùi'ert lank'     

   Duren  -  Dat duurt nogal :  'da dùi'ert broa lank !  '

 Het teveel verwijderen, wieden.Het is toch vrij gure wind om voorjaar te zijn. 'Vur veurjoar te zèn es 't toch hielen dunne wiend.'   Er stonden teveel plantjes in de rij en nu ben ik ze aan 't wieden. 'Doa'e stonte teveul plentekes inne rai, en noa zen ich ze an't dunne.'    

   Doopsel

   Door

   Doordat.Doordat er veel sneeuw lag geraakte hij niet boven met zijn auto. 'Durda ter veul snie'ef lag kost 'm néi bove gerake mé zennen otto.'    

   Dooreen genomen,  doorgaans.Bij de trekking van de loterij is er meestal een 7 en een 3 bij de winnende nummers. 'As 't trekking es vanne loterai es ter dùrgons een zeve en een draai bè de winnende getalle.'  

   Omwoelen

   Gemiddeld,  doorgaans

   Doorregen,  met vet dooraderd  (zie ook:  'vlie'es')

   Transparant,  doorschijnend

   Doosje (vk. ,  zie  ' Doe'es ' )

   Duivel  -  Het is een onverklaarbaar toeval:  ' 't ès of den duvel ter mee gemóid ès.'     Ze hebben de vijand in vertrouwen genomen:  'Ze zèn bè den duvel te biechte gegoñ'.  

   Soda.Soda in warm water is zeer genezend voor zweren."Duvel in werm woater is hie'el góu tege zwere."  

 Eerste baardharen, dons, nekhaar, nestveren

     Duizend

   Dwars,  koppig,  tegendraads  -  Dwars door ...  :  'dwè'es door ...'    

   Koppigaard

 Dwaas, ongecontroleerd - rukwinden: 'dwoaze wiend'

   Waterdamp

   Ui, ajuin -  ajuinsaus:  ' dzjöensaws '

   Kijven,  luidruchtig van z'n oren maken

   1.  Eigenlijk,  toch  -  Ik was toch te laat: 'Ich war è'el te loat'  ;      ;het is eigenlijk straf:  ''t es è'el grellig.'     2. ijl   (de loecht war è'el :  de lucht was ijl)  -  Hij is nogal duizelig:  'Hè es è'el va kop.'  

   Eelt

   Echt waar  -  Het is heel echt waar :  ' 't Es echtentechtig woar ! '  

   Uitroep van afkeer,  foei !  -  'Bah' ,riep ze,toen ze met haar blote tenen in haar balschoentjes vol in een hondendrol trapte  :  'Eèk', réip ze tóun ze mé hur bloe'ete tie'ene in hur balskunkes rats innen honsstront trèèdde.    

 Slechte (laagste) kaart(en)

Eend

   1.  Aarde, zwarte grond   2.  mv. van èè:   èèr  (ei - eieren)  -     't Was een koopje:  'Ich hem da kunne koe'epe vur 'n pan èèr'. Wat zal het zijn kiezen of delen. 'Wa zal 't zen, èèr of júng?'    

   Aardbei   (mv. èèrbere)

   Roerei. Als hij thuiskwam van de voetbaltraining had z'n mam boterhammekens met roerei voor hem klaargemaakt. 'As 'm töes kwamp vanne trèning ha zen ma bokes mee èèrbrèèdsel gerie'ed gemakt vur hum.'    

   Eierhandelaar  -     Eieren haal je bij de eierhandelaar en roerei leg je tussen je boterham:  'Èèr halder bè den èèrkrèmer en èèrbrèèdsel smeerder tussen ur snee.'

 Bunzing

   Koelkast  -     Of je nu bananen in de koelkast steekt of in de diepvriezer, dat blijft eigenlijk gelijk, ze zijn in beide gevallen klaar voor de composthoop:  'Of ge noa benane inne èèskas stekt of innen déipvréis da bleft èvezier gelèèk, ge mót ze inne twie'e gevalle op ’t mestkot goei'e.'

   Ijskoud  -  De oostenwind is ijskoud :  'Die'e wiend die'e va Bèrringe komt es èèskoad'    

 Slee

   Eventjes  -  Na het ploegen van het rapenveld hebben ze het eventjes later ook geëgd, nu ligt het mooi gelijk om te zaaien:  ' Noa 't ploege van 't roapeveld hemme ze 't evvekes loater ge'eegd, noa lit 't skoe'en gelèèk vur te zèèn.'  

   Eggen

 Eigen -  vertrouwd zijn met iemand:  "ège zèn"  -    Het is zeer gemakkelijk, het is een makkie:  " 't ès niks in z'n ège "    

   Eigenaar

   Houtboor

   Achterste,  achterwerk,  zitvlak  -      Ik was eens met hem gaan praten, maar ik vond dat hij de waarheid en z'n eigenlijke plannen niet vertelde:  'Ich war es bè 'm gón klappe, mer ich vond dat 'em 't eggerste va z'n tóng néi léit zéin.'

  Iedere keer, telkens - 
Iedere keer op 15 augustus is het Lummen kermis:  'éidereskie'er bè hallef oe'egst ès 't Lumme kerremes.'  

   Iemand

   Iets  -  Wat was dat ?  Iets !  :  'Wa war da ?  Éit ! '

Ergens  -
Ergens anders. 'Éiverans oaners.'
Ik woon al 5 jaar op een ander adres:  'Ich woen al ö joar of vèèf éiverans aners.' 
Ik zocht een vroegere vriend, maar hij woont ergens anders. 'Ich war op zuk no ne vruggere moa'et, mer hè woent éiverans oaners.'
'Daar is iemand die ergens iets gehoord heeft,' zei Gust tot Jan, 'Dat is eigenlijk niet waar,' zei die:  'Doa es éimand die'e éiverans éit gehuurd hit,' zee Gust tege Jan, 'Da 's è'el néi woar,' zee die'e.'    

   Tweedehands, occasion, gelegenheid - zie ook:  'okkoazie'

   Bedrijfswinkel

   Elk(e)   -   elke keer:  'ellekes kier '  -      Iedere keer als ik een armvol hooi de hooizolder op draag mistrap ik mij op die kapotte sport van die ladder:  'Ellekes kier as ich nen ellever hoe-i den tast op draag, mistrèèn ich mich op die kapotte sproot van die lier.'

   Erven,  verdelen  -  Ze moesten nog erven van hun oom Leopold:  'Ze moeste nog ellevére van hunne nonke Pol.'  

   Een armvol   -  een armvol hooi  'nen elver hoe-i '  

 Met een baby ronddragen en wiegen (naar analogie met een opper hooi vastnemen)

   Omhoog  -  Hij is hoogmoedig geworden:  'Hè ès  emoeg gevalle.'  

   Condoom

   Wisselgeld  -  Ik kan niet gepast betalen:  'Ich hem gien enkelgeld.'  

     Enkele

 Schoudervulling in kledingstuk

 Aarden pot of kruik

   Aardeweg   -   Vroeger was er een aardeweg naar Tervant. :  'Doa  léip nen èreweg no Tervañt '  ;   Hij was met zijn luxewagen van die zandweg afgesukkeld en lag ondersteboven in de gracht:  ' Hè war mé z’n luksvetùi’er van die'en èreweg afgesoekeld en lag èverechsum inne gracht.'   &nbsp

   Arm  (ledemaat)  -       Enkele weken geleden viel die arme mens van de trappen van de kerk, z'n twee armen over: 'Entige wèke leen véil die'en erme miens vanne trappe vanne kerk, z'n twie'e erme euver.'

 Arm,  onbemiddeld   -  Die arme man bezat niets:  "Die'en erme kloe'et ha giene nagel vur an zè gat te krabbe"    

 Armsgat

   Zware arbeid,  hard labeur  -  Kolen houwen is zwaar werk:  'An't front kole make, das errebed ! ' 

  OCMW  -  Hij leeft van het OCMW :  'Hè es an den Erreme'  

   Armoede  -  Ze is doodarm:  'Ze zéit zwet van erremói ! '   

   Erwt(en)

Eten   ; Waar gaan we eten? Waar er heel veel volk zit, daar is 't het lekkerste. 'Moe'e gonne wè ète? Moe da ze mé 't gat böete stèke, doa'e es 't beste.'     p>

   Kipkar om aardappelen, bieten, rapen te vervoeren  -  Over aardewegen en over bruggen reed hij in zijn overall overal leveren met zijn kipkar:  'Euver èrewege en euver brugge ree 'm in zenne kloon euveral levere mé z'n etkèèr.'    

   1.  Tak(ken) om erwten te leiden (mv.  'ètraize') 2.  Rekje tegen de muur  -  Ik heb erwten gezaaid, maar ik moet er nog rijshout tegen plaatsen:  'Ich hem hoeg ette geplant, mer ich mot 'r nog etraizers tege zette.'  

   Over  -  heen en terug:  'euver en wie'er'  

   Overal,werkkledij overal, -  Over aardewegen en over bruggen reed hij in zijn overall overal leveren met zijn kipkar:  ' Euver èrewége en euver brugge ree 'm in zenne kloon euveral levere mee z'n etkèèr.'    

 Verklikken

   Overhoop  ('in de koamer lag alles euverèn')    

 Overhoop  -  Overhoop zetten:  "euverèn zette"   Ze hadden de ganse winkel overhoop gehaald. "Ze haan den hiele winkel euverèn gezatte."   In de kamer lag alles overhoop. "inne koamer lag alles everèn".  

   Overeten. Hij had teveel geeten,hij voelde zich zo dik als een ton zei hij. 'Hè had 'm euverète , he war zoe diek as 'n ton zee 'm.'    

 Om beurt

    Een kind laten plassen door het onder de armen door met de benen vast te houden, zodat het de grond niet raakt. -  Als de kleinste onderweg moest plassen, hielden we hem boven de grond. 'As de klenste onnerwège moest piesse héile we 'm euver.'    

   Overeen  -  Mekaar goed verstaan:  'euverie'en kome'      

   Overvliegen, (fig.) over de brug komen  -  Er kwam een vliegtuig overgevlogen en dat landde in Schaffen:  'Doa'e kwam ne vlieger euver en die'e gonk in Skaffe doal '

   Klokken luiden bij een sterfgeval  -      Vroeger als de mensen stierven dan luidden de klokken, voor een man luidde het drie keer en voor een vrouw twee keer:  ' Vrugger as de miense doe’edgonke dan woorte ze euverlaid, vur ne mansmiens laide het draai kiere en vur ö vrommes twie’e kiere. '

 

   Overmorgen

 Achterover vallen

   Afranselen met koord  (  ' zie'el ')

   1.  Onlangs  2. Te laat (bv. maandstonden die achterblijven:  'z' ès euvertèèd' )   -  Onlangs had mijn zus haar maandstonden niet op tijd,  toen had ze veel schrik:  
'Euvertèèd war mè zuster euvertèèd, tóun zat ze bè de poepers ! '    

   Onlangs

 De hemel is aan 't betrekken

 Bewolkte lucht

   Averechts 

   Andersom,  ondersteboven

   Evenzeer,  gelijk,  hetzelfde

   Graansoort Eeft of Evie (Avena strigosa)

 Eventjes  (zie ook 'efkes'

Weg

   Pintje bier  ( bierkwaliteit:  export):  'nen expoar' 

   Dwarliggen,  vervelend tegendraads doen.Er was niets met hem aan te vangen, hij was voortdurend vervelend en tegendraads. 'Do war niks met 'm oa te vange, hè dee niks as ezele.'    

  Ijzer

   Vierkante ijzeren eg om stoppelveld te breken  -      Toen Pieter terugkwam van de oorlog zag zijn gezicht eruit of hij op de wereld geholpen was met een ijzeren eg in plaats van met de verlostang:  ' Tóun Pier trugkwamp vannen oorlog zag ze weze ter öt of ‘m gebore war mee d’ èzereeg inne plek van mee d' èzers. '

Ijzerhandelaar

   Verlostang  ('mé de èzers')

 1. Koplamp 2. Schijnwerper. Hij rijdt nog met zijn mistlampen aan , hij is zeker beneveld. 'Hij rait nog mé z'n miestfare oan, hè es zeker beneveld.'    

   Bakkebaard(en)

   Fabriek

     Het vooruit doen gaan:  'fagaar gève'

   1. Onhandig  2. Versleten doek

   Onhandig bezig zijn

   Onhandig iemand

   Ontsporing van loco of mijnwagen

   Breuk,  storing

 Postbode

   Ingang,  stuk gelegen tussen de wei en de weg    afbeelding

   Grap,  mop  -   Een mop vertellen  :  'een fars vertelle'  ,      Daar heb ik wat meegemaakt !  :  'doa'e had ich een fars anne hand ! '    

   Felix

   Fijt. Hij had het fijt aan de nagel van zijn dikke teen. 'Hè had 't fèèt anne nagel van zennen diekken tie'en.'

   Vijftig

   Gummislang voor aanvoer van water en perlucht,  flexibel

   Mooi, knap

     Vermicelli

   Feesten   (vd. :   gefie'est      )

   Josephine

   Bunzing

   Bunzingklem

   Veertig

 Veertig (als maximumsnelheid van bromfiets ?) -  Vol gas, in volle vaart:  "de volle fiettig"  

   Fluisteren,  fezelen

   Flirten

   Onbetrouwbare, geslepen kerel

   Halsdoek

   Fluim, slijm

   Kapmes om graszoden te kappen (plaggenzeis)   afbeelding   -  zie ook website van hetmot.be

   Slordig gooien 

   Iemand die in de gunst staat

   Aderontsteking,  flebitis

   Vorig,  verleden :    '    flee joar '  (vorig jaar)      'flee'e moñdag'  (vorige maandag)  -  Vorige week donderdag was het café gesloten:  'Flee'e donnerstag va flee wèèk,
war de café néi ope.'  

   Fles,  buis

   Zakken voor een examen,  buizen  (vd.  geflest  )      'hè war geflest veur zè raibewais'  

   Flemen, vleien

 Vleier

 Viooltje. Onze pa plantte ieder jaar purperen en gele viooltjes langs het tuinpad. 'Ozze poa zat alle joare purper en gèèl flettekes langs den hofpad.'    

   Pleuritis,  longonsteking

   Kussensloop

   Flirterig rond iemand hangen

    Schrik hebben: 'mé de floep ziette'    

   Graszode

   Flauw  -  Ik voel mij erg slapjes:  'Ich zen zoe floo as 'n poet.'    Ze viel bewusteloos……., en toch was de saus maar flauw, de soep ook. 'Ze véil floo, van hurre sus, van hurre klot en van hur zelleves, en nog war de saws mer floo, de sóp ooch.'    

    Florent,  Floris

   Stortbui

 Zacht, week  -  Een treurwilg heeft zacht hout:  "Nen treurwilg hit flós hoot."  

   1.  Gordijnkwast   2.  Kwast op paardenmolen

   Fluitje,  kleine pint  -  Dat ging gemakkelijk vooruit:  'Da gónk vùröt as e flöjke vanne cent !'  

 Velours, fluwelen stof -  Ik heb een mol gevangen:  'Ich ha iene gevange mé ö flóure brukske oan.'  Hij had een geribbelde fluwelen broek aan en zij een effen fluwelen rokje en ook een fluwelen jasje. 'Hè ha 'n gerubde flou'ere brók oan en zè 'n effe flou'ere rökske en ooch e flou'ere jaske (jeske).'  

   jicht,  reuma;  acute jicht: ' 't vliegend flurresain' (door begripsverwarring ook gebruikt bij 'fleuris', pleuritis)

   Ondergrond

   Kermis

   Kermisvolk (zie 'kiekassevolk'). Florent was 't kermisvolk gaan helpen, want de zaterdagnamiddag ging de foor open. 'Flor war de foe-rmanne goñ höllepe, want sötterdags 's achternóuns gonk 't foer ope.'    

   1.  Vrouwelijk geslachtsorgaan  2.  Blaf van hond met hazenlip  3.  Dikke leugen - grote blaas  (zie 'foefkes')

   Iemand die zich niet aan de regels houdt

   Blaasjes,  onwaarheden :    'éimand foefkes wèèsmake'  (iemand blaasjes wijsmaken).    

   Halsdoek dat geknoopt werd  (zie 'flaar' )

   Ontoerekeningsvatbare geestelijke toestand  - Het was maar een dwaas idee:  'Het war mèr ne foerel'   ;  Hij was onhandelbaar :  'Hè war in zenne foerel '  (zie ook:  'Bözzeke')

   Stuurstang van fiets

   Iets wegmoffelen