Dikke Van Pale 2.026

   Foei

   ;Knutselen

 Zottigheid. Hij is er in een woedende bui naartoe gerend en vreselijk uitgevlogen, maar eigenlijk had hij beter eerst eens nagedacht. 'Hè es doa'e in 'n folie hinne gevloge en van z'n kloe'ete goñ make, mer hè ha bèter ie'est es noagedacht.'  

   Iets onhandig behandelen

   Alfons

    Fout, vrijschop

   Kracht

   Biceps. De jongetjes pronkten met hun biceps bij de meisjes.'De mennekes ware bè de wichter an 't stóffe mé hun forsbolle .'    

   Smeerput

    Belgische frank.  1 frang:&nbsp   5 frang, 1 Belga:  5 Belgische franken    ;  50 cent:   'halve frang'

   Frank  (vroegere Belgische munteenheid)  -  Ze is overdreven zuinig:  'Ze zo ne frang in twie'e bète.'   ;  dat is iets goedkoop:  '
Das éit va 5 balle vur ne frang.'

  Brutaal, stout  -  Brutale kinderen:  'Franke júng'     

   Grap   -  grappen uithalen:  'fratse öthoale'    

   Frederik

   Rem  -  Ik remde:  "Ich péik menne frèè".  

 Franjes

   Frans

   1.  zn.  Voedsel, eten    2.  ww. Gulzig eten, vreten  -  Hij kan enorm veel eten :  'Die'e kan frette gelèk ö pèèrd.'   ;  de schuld krijgen:  'De boter gefret hemme.'  ;  daar kan ik mij over opwinden:  'Doa'e fret ich men kas an op ! '  

   De benen nemen, ervan onder muizen

    Gehaktbal. Gehaktballen met kriekjes om duimen en vingers af te likken. 'Frikedelle mee kriekskes vur daime en vingers af te lekke.'    

   Kapsel met over het voorhoofd hangende recht geknipte haren,  pony haarsnit.Fransje had Rozeke haar pony afgeknipt, toen haar papa afkwam nam hij snel de benen. 'Frenske ha Rozeke hurre froefroe afgekniept, toun hurre poa afkwamp frietste hè ter rap vanonner.'  

   Iets op onhandige wijze doen

   Een prop maken,  verkreuken 

   Iemand die overal aan zit te prutsen

 In plooitjes schuiven

   Kolenfront of steenfront

   Onhandig handelen

   Iemand die iets doet, maar niet goed ...

   Geluksdoelpunt. Messi liep in volle vaart naar de andere goal, viel over z'n linkervoet, viel met z'n hoofd tegen de bal en die rolde in het doel, een geluksdoelpunt. 'Messi léip volle fiettig no d'oaner gool, strunkelde euver zenne lingse vóut, véil mé zenne kop tege de bal en die'en trulde inne gool, 'n echte frotselgool.'    

   Een gefronste volant

   1.  Friemelen  2.  Prutsen 3. Ganse dag bezig zijn en niks doen.

   1. Prutser   2.  Zenuwachtig type

   Theofiel

   Raden   (zie ook:  'roai'e')  -  Je mag drie keer raden wat ik nu gevonden heb:  'Ge mugt draai kiere geroai'e wa ich noa gevonne hem.'   - raad eens:  'groaid 'es !'  Het is je geraden uw huiswerk te maken, anders mag je eens raden wat ik zal doen, dan krijg je van de stok op je billen. 't Es óch geroai'e dagge ur höeswerk makt, oaners mugder es groai'e wat ich zal dóun, dan kregd'r vanne stek op ur bille.'    

    Lange regenjas. Benedikt had een lange regenjas aan met een ceintuur in de lende en een grijze vilten hoed op, een borsalino. 'Dikt ha ne gabardine oan mé ne réim in z'n lee en ne grèze feutere hóud op zenne kop, ne borsalino.'    

   1.  Tweetandige hooivork  2. (fig.) Grote mond. Ze reden met de hoogkar 't broek in,en met hooivorken staken ze het droge hooi op de kar, de voor - en achterhekken hielden 't samen. 'Ze reen mee de hoe-ikèèr 't brók in, en mee gaffels stake ze 't druug hoe-i oppe kèèr, de botterikke veur en achter héile da bie'en.'    

   Aftroggelen,  afsmeken  (zie ook 'aflaize')

   Iemand die blijft aandringen om iets te krijgen,  aftroggelaar

   verbinding tussen steengang en pijler

   Een straffe kerel  :  'ne galjaar' ( < Fr. gaillard) (zie ook: 'kastaar'). Alhoewel iedereen zei dat hij een straffe kerel was , stond hij daar op z'n pantoffels op de markt te bedelen voor een boterham. 'Allewöl da alleman zee dat 't ne galjaar war, stónd 'm doa op z'n galosje oppe mèt te gaize vur ne boterham.'  

   Lage steekpantoffel

   Gang.  -  Hij draaide even aan 't sleuteltje en 't was in gang.'Hè drède mer es an 't sleutelke en hè war in gank.'     Hij gaat erg snel: 'Hè got nogal ne gank.'    ;  op gang, gestart:  'in gank'       Hij haaste zich. 'Hè gink nogal ne gank, ich moest bekans loe'epe vur 'm te vollege.'     Ze duwde 'ns op de startknop en 't werkte. 'Ze dawde es oppe startknop en 't war in gank.'    

    Spatbord van auto. Cella had met de auto tegen 'n weipaal getikt, ze had nu 'n bluts in 't spatbord. 'Cella ha mee de oto getutst tege ne wèèpoal,noa hit ze 'n bluts in hurre gardeboe.'    

   lederen halsjuk van een trekdier, paardentuig

   Mijnpolitie,  mijnwachter

   Veldwachter

   Waarborg

   1.  Zitvlak,  achterwerk  2. Opening  -  Hij kan niet stilzitten:  'Dieje hèt gie zittend gat !'      -;  hij zal moeten wennen:  ' 't zal ze gat voare ! '   Wanneer je er de brui aan geeft omdat het niet lukt. 'Dattet dink mè gat kust.'     Ze was op haar teen getrapt. 'Ze war in hur gat gebete.'    

 Kort schortlint

   Gauw,  snel. Ik moet eens dringend een plasje gaan doen. 'Ich mót es gaw m'n petette goñ afgéite.'  

   Gehandicapt

   Broers,  gebroeders

   Fietsstuur

  Groot gebouw  -  Ze hadden een groot gebouw aan 't kanaal neergezet:  'Ze haan doa an 't  kenoal nogal ö gedóun hinne gezatte, 't war 650 m lank en wöl 60 m brie'ed.'  

   Met drie,  drietal. Met Paal kermis gingen ze met hun drieën op stap tot 's morgens vroeg. 'Mé Böetingkerremes ginke ze hun gedraaine op skok tot 's mörregesvrug.'    

 Jij. Gij zijt precies niet van de minste. 'Gèè, gè zet néi mien gèè!'    

   Verlangend kijken,  smachtend uitzien naar iets (‹ geil + ogen)  -   Onze Arthur,onze Isidoor en ik hingen met ons drieën, de drie broers, over ons fietsstuur bij de bakker voor het venster te likkebaarden naar al die cakes en taarten:  'Ozzen Tuur,ozzen Door en ich honke oos gedraai'ne, de draai gebrùi'ers, bè de bekker vurre vienster, euver ozze gedón te gèèloege no al die getoos en vloaie.'    

 Geelzucht.Casimir heeft drie maanden thuisgezeten van 't werk met hepatitis. 'Méi'er hit draai moñ töes gezete van 't werk mee de gèèlverf.'  

   Korset van elastische stof,  zonder baleinen  (‹ Fr. 'gaine')

   Dunne lange staak,  lange stok  (zie ook:  'boengèèr' ,  'vogelsgèèr' )Ze hadden een voorlopige poort gemaakt met een aantal lange stokken. Ze haan 'n prófezwoar goar gemakt mee 'n die'el gère.  

   Hijgen  -   De veldwachter stont te hijgen als een oude blaasbalg, hij zat er eentje achterna van in Geenhout en op Tervant aan het kanaal had hij hem bij z’n kraag:  ' De garre stont te gège gelek nen oa bloa’esbalg, hè zat ienne achter zè gat van in ’t Genhoot en op Tervañt anne kenoal hatter ’m bè zenne kalléé.'    

   Geluid van iets dat uitgesleten ('ötgehódderd') is

 Gieter. Hij was zo fier als een gieter. 'Hè war zoe vrie'et as ne géiter ( as è kapmes)'    

   Begerig kijken  (zie 'gaize' )

   In orde.Iedereen hebben ze bezocht, overal zijn ze gaan vragen en bepleiten en op 't allerlaatste hebben ze een brief naar de paus gestuurden toen was het in orde, Paal werd een parochie. 'Alleman hemme ze achternoa geloe'epe, euveral zen ze goñ vroage en 't goñ ötlenge en op 't leste hemme ze ne bréif nó de paus geskreve en tóun war 't geklónke, de Böeting woord 'n parochie.'    

   Grond waar een huis op staat  -   Als we dan 's avonds thuiskwamen, dan stond er op het erf een heel lange tafel, daar zat dan iedereen rond voor het avondmaal:  'As we dan 's oaves thöeskwampe, dan stond er op 't geleeg een hie'el lang töffel, doa zat dan alleman rond vur oaveskost te ète.'    

   Boerenerf

   Gelijk  :   '    Ik had gelijk, ich ha gelèèk ! '

 Samenspannen

   Geleden   :  Veertien dagen geleden 'vietéin daag geleen'    

   1/4 de van een schoof  vers gemaaid (gepikt) graan -      Vroeger als het koren werd pikt was ik binder. Ik draaide rond zo'n bussel koren een strooien band , wrong de twee uiteinden goed samen en dan had je een geleg:  'Vrugger as ze an 't kore pikke ware war ich biener. Ich drède rond zoe'en bussel stroe-i ne stroe-i'e band en vronk die'en tegói bie'en en dan hadder 'n geleg. '

 Gepast, ongepast

   Als,  zoals  :  'éit gelèk da héi'  -  Dat gaat goed, dat verkoopt goed:  'Da lúpt gelèk nen trèèn' .    ;  Er beteuterd bijstaan:  'gelèk ne Zebedeus'    

   Glad

   Geslepen persoon  :   'ne gelèttige'

   Heel warm, gloeiend  -  Een geslepen persoon:  'ne geleunige'      ;   Hij had lang in de gevangenis gezeten voor allerlei gesjoemel, de ene noemde hem een gladde jongen, anderen zeiden dat ie aangebrand was:  'Hè ha lank inne bak gezete vur vanalle hèmeleke dings, den iene noemde 'm ne gelettige, mer d'oaner zeen dat 'et ne geleunige war. '    

 Schuin (kleding)

    Kosten. Wat kosten de eieren. 'Wa gelle de èèr?'     Wat kosten de appelen en peren op de markt. 'Wa gelle de appels enne pere oppe met?'  

 Geladen,  beschonken

   Geloof. Hij is ongeloofwaardig. 'Do kunder de helligt nog néi va gelú'eve.'    

   WC  (minder vulgair dan ' 't höske' )  - ' no 't gemak gón'  ;    ik zat op m'n gemak op het toilet:  'Ich zoot op mè gemak op 't gemak'    

   1. Van slechte kwaliteit   2.  Slecht van karakter  3. Slonzig gekleed

 Gemeend

   Gewoonlijk  -   Gemeentewerklieden maakten de gaten in de straten dicht, maar ze gebruikten van die minderwaardige cement. Gewoonlijk maakten ze ook de grachten open:  'De manne vanne gemènte méike de kótter van stroa’ete toe, mer ze gebrökde van die’e gemène cement. Gemèènlek méike ze ooch de grachte ope. '     Tijdens de Goede Week is het weer gewoonlijk niet veel soeps . 'Gemèènlek est onner de gói wèèk néi veul fameus va wèèr.'    

   Gemeente

   Ondergrondse landmeter (mijnmeter) ,  mat de prestaties op van mijnwerkers in de ondergrond ( zie ook:  'markeerder' )

   Gesukkel

 Wormstekig

    Gehakt. Ik moest een kilo gehakt halen voor de spagettisaus. 'Ich moest ne kilo gemoale hoale vur in de spagettisaws.'    

   Troebel

 Genegen

   Vrijersstraatje naast  'den drukker'   (Heldenlaan)

   Graag.Ik zal je er eens een pleziertje voor doen. 'Ich zal 't er óch es gère vur zéin.'  

   1.  Groep kleuters  2.  Van de hoogte afrollen

 Gerief, gemak  -  't Is een genot een WC binnenshuis te  hebben:  ''t ès ö geréif een höeske in 't höes te hemme.'   

 Gerieven

   Klaar, gereed  -      Ben je klaar ?  'Zedder gerie'ed ? '  Met een beetje moeite was je klaar geweest :   'Mé e bietske móite war d'r gerie'ed gewiest !'  

   Klaar maken,  koken  :    ' Het ète gerie'ed make'    

 Geraamte (van mens of huis)

   Gestremde melk om platte kaas van te maken    (‹ rinne,  vd  gerónne)

 Geruit

   Gist.Als ons moeder ging bakken moest ik eerst naar bakkerij Reynders om gist te halen. 'As os ma vrugger gonk bakke dan moest ich bè Bou'er Reyners altijd e blökske gès goñ hoale.'    

 Gespikkeld, gestippeld

Moerasbezinksel,  moerbezinksel in lage weilanden

   Beenbeschermer(s) 

   Gek, niet goed wijs   -  Ben je gek   :  'Zèdde gè getiekt ?'    

 Met tien samen

     Gereedschap, werktuig

   1.  Geheel van kar en toebehoren  2.  Met hebben en houden.

 Getweeën

   Getweeën,  met z'n tweetjes

   Bijzonder of raar iemand

   Geven  ( ott:   ich gèèf ,  gè gèft,  hè gèft      )  -  Een geschenk vraag je niet terug:  'Gegève ès gegève en trugpakke ès gestole.'  

   Gevieren,  met z'n vieren

 gevel, fig. gezichtsprofiel -  Lange neus:  'groe'ete gèvel'

   Groeizaam,   vruchtbaar ; groeizaam weer: 'gewessig wèèr'

 Gewoonte, gebruik

   Laten doen,   laten verder doen  :   'lötte gewère' ;       'hè kan gewère' (hij kan verder)    

 Geworden, verder kunnen  -  Kun je verder, gaat het:  "Kunder gewère ? "  

 Winst. De eerste winst houdt geen stand. ''t Ieste gewien es kattegespien.'    

Gewaar ; voelen: 'gewoar wère' Ik vermoedde het dat er iets scheelde, ze was uitermate nieuwsgierig. 'Ich woord 't gewoar datter éit skilde, ze vróug mich de pirringe öt m'n neus.'    Etienne werd een bij gewaar in z'n oor. 'Tsjèn woort 'n bai gewoar in z'n oer.'    

   Gewoon

   Met zes

   

 Met zeven

   Gekookt  (vgl.  'zieden')     (zie ook:  'gezoai'e en gebroai'e' )

   Gezoden (‹ zieden) en gebraden  -  Dag in dag uit is hij daar, te pas en te onpas. 'Hè lit er gezoai'e en gebroai'e '      

 Overmatige drankconsumptie. Door al dat drinken is hij aan lager wal geraakt. 'Dur al da gezöep es 'm va bed op stroe-i gerakt.'  

 Regel (rij) gemaaid gras

   Ingehouden lachen,  giechelen. Dat meisje lacht en giechelt altijd. 'Da wicht es 'n echte gieber.'    

   Iemand die zit te giechelen

   Giechelaar (m/v)

 Gele berg,  waar in Paal een molen stond tot eind de jaren '50.

   Buik  -  'in zenne gieles slage':  opeten, drinken  ;      'e stuk in zenne gieles':  dronken    

   (Sinterklaas)snoepje  (bv. in de vorm van O.L.-Vrouwtje )  -  Afbeelding

   Geen

 Hopeloos, zonder effect  -  dat helpt allemaal niet:  'da's gienavans'  

 Ginds (richting)

   Daarginds

   Naar ginder gaan. t Was maar een uurtje stappen tot ginds. 'In't giensgoñ da war mer 'n urke.'

   Geeuwhonger,  plotse honger

   Geestelijke, priester. Vroeger waren geestelijken door hun kledij herkenbaar. 'Vrugger kosder giesteleke al va wèèd herkenne, mer noa zéider het verskil nemie'e mee gewoe'en miense.'    

   Gisteren

   Spoorstaaf

 Gillaume

   Gierig  -  (Rijmpje,  nieuwjaarsliedje)   Hoog huis, laag huis, hier woont een gierigaard :  'hoe-g höes lieg höes, do ziet 'n girige pien in höes !

 Glad

   Naar wens zijn

   Zorg dragen voor iets ( < gadeslaan :  goed in het oog houden) - Je moet zorg dragen voor je nieuwe fiets:  'As ge urre néive vlo néi goaislagt,
dan kunder 'm tussen dit en ö joar an nen èzermersjang meegève, want dan es 'm no de kloe'ete'.   Wees zorgzaam voor jouw nieuwe fiets. 'Slagt 'm goai, urre néive vlo.'   Alles goed verzorgen. 'Alles goai slage.'    

   1.  Ongepast staan te kijken   2.  Geeuwen  -  Waar sta je naar te kijken :  'Moe'e stödder hinne te goape ?'  

   Afsluiting van weideingang  -  Doe de afsluiting dicht, anders gaan de kalveren misschien lopen:  'Trekt de goar mèr toe achter ur gat,
aners gón de kalver miskéin loe'epe! '  Ze hadden een voorlopige poort gemaakt met een aantal lange stokken. Ze haan 'n prófezwoar goar gemakt mee 'n die'el gère.  

 Helemaal  -  Helemaal niet:  "goar néi "  ;   dat is helemaal niet waar, daar hebben ze me helemaal niets van verteld :  " Da's goar néi woar, ze hemme mich do goar niks va gezeed."  

   Breigaren

   Ga je  (gaat ge) (zie:  gón)   -  Ga je al naar huis :   'Godder al nó höes ?'       

   Subtiel vloekje  (Gods genade)  -  Het is het één en ander  :  ' 't ès godsgenoai'e wa geskete ! '

 Scheldwoord, schreeuw om katten of honden te verjagen   (< ' Ga je ?!')

   Woensdag

   Zware onweersbui  -  Een donkere zwarte lucht:  'een zwette goerel'  ; Er hing regen in de lucht,  hoog tijd om de beerput leeg te maken :   'Doa'e kwam een zwette goerel af, 't war hoeg tèèd vur zèèk te voare.' Een donkere zwarte lucht. 'Een zwette goerel.'    

 Bromtol

   Zin, trek in iets -  zoveel mensen, zoveel voorkeuren:  'Goesting ès koe'ep'  

   Groene zaadbol aan het aardappelloof

 In vrolijke stemming,  ook moedwillig

    Goede, verbogen vorm van 'góud'   -  De voorkamer :  'de gói plek'     

Vestje, jacket

   Gaan  (ott:  hè giet of hè gót ; ovt:  hè gink of hè gónk ;  vd.  gegón )  -  Ga je mee:  'Godde gè mee ?'     ;
 hoe gaat het ?  Goed !  :  'hóu giet 't ?  (gót 't )  Góu (d)'     - Ga weg:  'gót oan ! '    

 Goud

   Goed  -  Hij was een nietsnut:  'Hè war allie'en mèr góud vur leeg zakke recht te zette'    

 Betongranulaat, kiezel, grind (<Fr. gravier)

   Kleine gracht,  vk. van 'gracht'

   Grijnzen  -  Je moet niet grijnzen, want het is echt waar:  'Ge mót néi greelache, want  't es echt woar !'  

 Graan

 Rij gemaaide halmen

 Vlaaienhort (latjes op de taart)

   Straf, geweldig  -  Dat is straf:  'da's grellig !  '    

 Grendel

   Kraan met opengaande bak om bulk te laden en te lossen

   Kruimel,  kleine stukje brood

   Morsen met kleine stukjes

 Koekjes van overgeschoten deeg

   Griffel, schrijfgerief voor de lei (zie 'lai' ),  een stenen pen om op leistenen bord te schrijven

 Enten

   1.  Grijnzen   2.  Mokken,  pruilen

   Hark,  rijf

   IJzeren klem

   Ijzeren hek

   Grendel

 Gras

   Gratie,  genade

 Graszaad. Ik had teveel graszaad gegooid, 't kwam op zoals haren op 'n hoofd. 'Ich ha ter teveul groaszoa'ed opgegoeid, 't kwamp öt gelèk hoar op nen hond.'    

 Handvol  -  vk. 'gröbbeke'

   Groot

    Fijne steenkool (stofkool)

   Steenkoolbak

   dik, kort op mekaar

   Kolenemmer

   Angstaanjagend,  duizelingwekkend

   1.  Erg   2.  Straf  -  Het is wel straf :  ' 't ès è'el grellig ! ' Hij schat zichzelf hoog in. 'Hè hit e grellig gedacht va z'n ège.'     Dat is straf. 'Da's grellig.'    

   Z'n ongenoegen kenbaar maken

 Brompot, Knorrepot

 Gemopper,  berispingen

   Zwemmen in ondiep water met handen en voeten op de bodem

   Aardappelen rapen  

   Grof

   Een handvol van iets   (vk.  ' gröpke ')

   12 dozijn (144)

   Grommen

 Aardappel- of bietenkuil,  groeve

   Kraan met vallende bak om bv. schepen of wagons te laden / te lossen

   1.  zn.  Nateelt van rapen (metonymie naar groen)  2. bn.  groen

 Regel gemaaide halmen

 Boerenkoolstoemp

   Winterkool

   Klein grasveld  (zie 'dréis' )  -  Het gras op het grasveld is veel groener dan dat op de bleekwei:  'et groas oppe grùis es veul grùiner as da oppe blèèk'    

   Grootmoeder

   Grootvader

   Grootvader

   Schuttersgilde

   Clubgebouw van de schuttersgilde  -  Het gildehuis stond dicht bij de (staande) wip:    'Het gullehöes stónd e bietske vanne vogelsgèèr af '  

      

   August(a)

   Schoolverzuim,   spijbelen  :  'haagskool dóun'  

   2 ijzeren haken met kettingen, verbinding tussen het nekstuk voor het paard en de werktuigen of kar

   Iemand een lesje leren -  Julie van Frans van de Smalle had haar oudste zoon flink de mantel uitgeveegd (of afgerost), toen ie met zijn nieuw pak in de prikkeldraad was blijven hangen:  'Zjelie va Frans vanne Smalle ha hurren oadste nogal gehai'eerd, tóun 'm mee zè néif kestum inne piennekesdroa'ed gehangen ha !    p>

   Terugstoten op de wissel zodat de mijnwagen op het juiste spoor komt

 Huifkar

 Huizen, verblijven

 Ijzel

 Boterham met wit en zwart brood

    De helft van de tijd. De helft van de tijd heeft hij geen geld bij zich.'Den halfstentèèd hit 'm gie geld bèè.'    De helft van de tijd waren ze met elkander aan het praten in plaats van te werken. 'Halfstentèèd stonte ze te zie'evere tegenie'en inne plek van te werke.'    

   Pauze,  rust in een sportwedstrijd

   Echtgenoot (-genote)

    Halve poortvleugel

 Idioot

   Gevaarlijke bezigheid

 1 centiem

   Min of meer

   Volle hand als maateenheid:   'een hamfel skeute'  (een handvol knikkers)    

   Iemand zorgzaam betasten,   liefdevol verzorgen

   Hand(en) mv. 'hoan'  vk. 'henneke' ,  meemaken:  'anne hand hemme'  -  Er scheelde heel wat:  'Ze haan van alles anne hand.'    ;  
die mag tevreden zijn:  'Die'e mag z'n hennekes kusse'   Dat is wel jouw manier van doen, niet? 'Do hidde gè zoewöl 'n henneke van eweg hè?'    

 Houvast, klink, handvat in de zicht

   Wegwijzer

     Hangen

    Het zal goed uitkomen:   ' 't zal hanne ! '    Handig zijn  -  

   Allerlei onbestemd en wanordelijk materiaal

   Bedienen,  behandelen

   Raprap

   Onverschrokken, stoutmoedig of vinnig persoon

   Verstevigde buigzame luchtkoker

   ;Kolensnijmachine of trommelsnijmachine

   Afbouwhamerpin

   Kolenpik,  houweel

   Pand

   Heidesijsje,  kneu (carduelis cannabina)

   Hier  -     Hier zie:  'héi sè ! ' -  Hier of daar: 'héi of doa'e'   Hier of daar staan er vuilbakken, maar waar ze moeten staan staan er geen. 'Héi of doa'e stön ter vöelbakke, mer moe'e dat 'r mótte stön stön gien.'    

 Hiel zie ook Vessem

 Zich opjagen om klaar te geraken

 Snel  ;   snel aan:  'hel oan' 

   Stevig, flink (gaan, rijden, ...)  -  Flink doorstappen:  'Hel oan gón'    

 Hè daar

   Heilig,   zelfst.  'hellige'  (heilige)  -  Zich beter voordoen dan men is:  'Den hellige öthange.'  

   1.  Naamdag van een heilige  2.  Overdreven heisa, spanning  -  Je moet je er niet zo druk over maken:   'Ge mot 'r gienen helligendag van make'  

   De helft van iets :  'de helligt van ... '

   Heimelijk, achterbaks  -  Een onbetrouwbaar persoon:  'Ne hèmeleken duvel '  

 Lekstok, lolly.

 Lolly. Lekstok. Hamertje, bolletje karamel op houten stokje  -  Hard bolletje snoep op een  houten stokje:  "Een hèmelke ès ö bölleke sneuk op 'n hotere stökske"

   Hebben  (ott   ich hèm,   gè hèt (inversie:  hedder of hidder),  hè hèt of hit (bv. 'hè hit het an zen hèt')      ovt   ich ha       vd   gehad)  -  (fig.)  Iemand een poets bakken:  'éimand hemme'     ;
 als je daar een job wil krijgen, heb je voorspraak nodig:  'As ge doa'e ö plekske wilt vastkrège dan hidder toch ne krawalgel vandóun zulle !  '  

   1.  Washandje   2.  Misvormde hand

 Polsmof

   Mooi,   aantrekkelijk  -  Wel wel,  dat is een mooi meisje:    'Dedju'e,  da es een hennig maske ! '

   Handbijl voor aanpassing stuttinghout

 Het vee van weide doen wisselen

 Uurwerk (pols-of zakuurwerk). Een nieuwe horloge daar moet je met zo'n rapport nog niet eens aan denken. 'Ön néif herlozie die kunder mé zoe'e rapport op urre böek skrève.'    

   Naar hier

   Haring

   Hersenen

   Kapmes   afbeelding

   Houvast (hebben)  -  Stevig staan:  'Herstöns hemme'  

   Hier   -  Hier en daar:  ' Hès en giens    ;      Van hier naar daar:   'Van hès no giens'

 Zuurdesem

 Haastig

   1.  bn.  Hard  -  't is een taaie kerel:  ' 't ès nen hette ! '     2. zn.  Hart  -     ter harte nemen:  'ter hette nemen' ;      hij is zeer hardvochtig:  'hè ès nen echte hettefretter ' ;      hij is erg gevoelig / rap bang:  'hè hit ö klèèn hetteke'  ;      hij is gevoelloos:  'hè hit gien hèt '      iets niet kunnen doen of zeggen:  'het néi euver z'n hèt kunne krège'  ;      tegen z'n zin een harde beslissing nemen:  'va z'n hèt ne stie'en make.' Als hij te hard ademde kreeg hij van die harde steken aan z'n hart, en je hoorde duidelijk dat z'n hart dan ook nog te hard klopte. 'Assem te hèt össemde kreeg hè van die hette steke an z'n hèt, en ge huurde dan ooch hèt da z'n hèt ooch nog te hèt klopde.'    

    Heten. Hoe heet jij? 'How hède gè? '  

   Verdriet, hartzeer

   Hartig,   smakelijk

   Hartepijn, verdriet, spijt

 Hooiopper

   Het hooi in kleine hoopjes zetten,  dit deed men 's avonds voor de dauw of in de dag als de boer regen verwachtte

 Vlierstruik

   Zuurdesem

   Heb je (hem)

  Helemaal, gans (zie: 'hielegoar')  -      In z'n geheel:  'in zennen hiele'

   Heer

 Heeroom

     Hees

   Heesheid

   Heet  -  Het is snikheet:  ' 't ès stiekkend hie'et'    

 Hiel

   Helemaal,  heelhuids  -   Zij was dement:   'Zè war hielegans va hurre troe'en af'   ;  Die deur was helemaal scheef getrokken:  
'Die deur war hielegans öt den hoar' Ondanks vele en langdurige klachten deed hij verder en zo is hij op de sukkel geraakt, eer hij weer de oude zal zijn zal nog een hele tijd duren. 'Nó lang en veul klachte dee 'm tóch voets en zoe'e es 'm hielegans vanne poe'et gerakt, mer ier dat 'm trug te poe'et zal zèn, da zal nog 'n tetteke dùi'ere.'  

   Helemaal   (zie:   'hie'el' )

   Kip

Voeder voor kippen

   Framboos

   Roerei met bloem,  melk,  zout,  al roerend in de pan gebakken  (zie  'èèrbrèèdsel' )

    Kippenhok

   Heet, gloeiend  (kindertaal)

 Hitte, heetst

   Hengsel,  draagscharnier

   Hinkelen (op één been verder springen in een bepaald patroon)

 Naartoe, heen. Als ik een voet herzette vroegen ze waar ga je naartoe. 'Ik mocht gienne vóut verzette of ze vróuge, moe godder hinne.'    

 Haak. Doodop zijn. 'Annen hoak zen.'    

    Op de wereld helpen, bijstaan bij de bevalling. Wie heeft geholpen met de bevalling? De vroedvrouw. 'Wéi hit de klenne gehald? De waisvroo!'    Ze zijn vlug de vroedvrouw gaan halen om het kindje om bij te staan bij de bevalling, ze dachten dat het een tweeling was. ' Ze zen rap de waisvroo goñ hoale en die hit dan de klenne gehald, ze dachte dat't 'r twie' e ware.'

   Paardenhoofdstel,  lederen montuur rond de nek van het paard (gevuld met eikenhout)

 Hamer

   Houten balk met kettingen dat aan het nekstuk wordt bevestigd en waar men dan de werktuigen aanhing

   Haan  -  Bij het krieken van de dag beginnen de hanen te kraaien:  'As 't begient te liechte dan begienne de hoane bè den ieste klère al te zinge ! '   

Handen  ;  enk.  'hand'.t Is een echt haantje de voorste. "’t Es een echt hanke vùröt"

   Rozenbottel - In 't Duits noemen ze dat Hahnenklötchen of Hahnenhödlein,  in Paal hanenkulletjes:  'In 't Döts hète ze da Hahnenklötchen of Hahnenhödlein, oppe Böeting hoanekullekes.' 

   Gekribbel, onleesbaar geschrift  -  Meester Luyten zei dat mijn geschrift onleesbaar was:  'Miester Löete zee dat 'm men hoanepoe'ete néi kost lèze.'  

   Haar  vk. 'hörke'  -    Het moet niet zo precies zijn:  ' 't stekt op gien hoar.'     ; iemand niets in de weg leggen:  'éimand gien hoar inne weg lenge'    Je moet niet denken dat het zo gemakkelijk is als het eruit ziet. 'Ge mót néi dinke dat 't mer hoarsnaie op ne kletskop ès.'  

   Bevel dat het paard naar links moet draaien,  zie ook: "huut"

   Scherp zetten (van zeis)

   Hamer om de zeis te scherpen

   Aan de haren trekken,  vechten

   Klein aambeeld om zeis op te scherpen

    Hoofdpijn  -  Een kater hebben:  'hoarpain hemme'      

 Haar knippen

   Haas  (mv.  'hoaze')

   Handschoen(en)

   Haver  -  (fig.)  Jean heeft nogal een rammeling gehad:  'Zjang hit nogal hoaver gehad ! '  

   Haverzak om het paard te voederen

     Gespleten bovenlip

   Haesevoets

   Denderen,  schudden

Hou je  -      Hou je goed !  ;  Hou je eens rustig:  'Hódóch es koest ! '  

   Hoog. Ze waren allemaal hovaardig. 'Ze haan 't allemoal hoe-g in hunne bölle.'     Hij moest dringend plassen. 'Hè had hoe-g woater.'    

   Droge weilanden (broek)

   Kerkelijke feestdag

   Niet kipbare zware kar, wielen 9 cm breed met 12 spaken,  schoften kunnen van de kar verwijderd worden

 Hoogtijd

   Geul bovenkant hooiweide om deze te bevloeien,  bemesten

   Oksaal, orgeltribune in de kerk  -  info

   Hooien  -  Je bent zo gehaast :  'Módder nog gón hoe-i'e ? '    

  Kar met hooiladders

 Hooimijt

   Stapelplaats voor hooi

 Ruimte naast de dorsvloer

   Een heleboel,  een hele hoop  (vk.  'húpke') ;  ' groe'eten hoe'ep'  

   Hoogstens,  alles bij mekaar  -  Er was bitter weinig volk in de kerk:  'Doa'e  war inne kerk hoe'ep en al vèèf man enne pèrekóp'    

   Hoefijzers gooien

   Hoogmis  -  Ze waren na de hoogmis nog in 't café bij Hertenweg even blijven hangen:  'Ze ware no de hoemes bè Hetteweg nog evvekes blève trakke.'   Hij kwam uit de hoogmis met z'n gulp wijd open. 'Hè kwamp öt de hoemes mé z'n skùi'erdeur vierkant ope.'  

   Hop (trekvogel)  info

  Vrouwmens,    Vrouwmens   -  luie vrouw:  "lai hoep"  ;  onverzorgde vrouw :  "zwètte hoep"    

   Koprol,  buiteling

   Heel veel geluk

Huis    - Er was met m'n vrouw niets aan te vangen, ze had vorige dinsdag een kiilo op haar dikke teen laten vallen:  'Doa'e war mé m'n vroo gien höes te hoon, ze had vlee'n dèèstag ne kilo op hurren diekken tie'en lötte valle.'   

 Deurwaarder

 Tuin bij het huis.

Akker dichtbij het erf

   Gezin

   Magere kool, antraciet,  voor handelaars en bedienden

   Hals over kop

   Hovaardig  -  Wat een blaaskaak !  Hoe verwaand !  :  'Hè hit 't hoe-g in zenne bölle, 't ès nen diekke jan m'n kloe'ete, zoe hoevèèrdig ! '    

   Hovaardij, hoogmoed

Tuin  ,  mv. 'heuf'

   Heffen,  tillen

   Al te fier madammeke

   Hoek,  vk. 'hukske'

 Hurken

   Okkernoot

   1.  Hol   2.  Aars  -  Iemand een trap onder z'n achterwerk geven:  'Éimand ónner z'n hól stampe. '    

   Buisverbinding om luchtslangen te verbinden  (nen ... )

   Helpen  -  Iets afmaken of voltooien:  'Éit ónnere vóut öt höllepe'  ;      iemand van kwaad naar erger brengen:  'éimand van bed op stroe-i höllepe'.    

 Hij daar

   Hij daar (spottend)

   Hond    vkw hondje

    Hondsdagen, warmste dagen van het jaar. Half juli tot half augustus zijn de warmste dagen van het jaar. 'Van hallef juli tot hallef augustus zèn het de hondsdaag, de wermste daag van 't joar.'    

   Voortdurend   -  Gedurig aan komt hij af :   'Alle hóndsgezèèk es 'm doa'e'  

   Honderd  -  Enzovoort en zo verder:  'en hónnerd es gien ie'en'   t Is genoeg! 't is wel geweest! 'Ge hit hónnerd.'  

   Hondenkar

 Hondenhok

   Houtduif,  bosduif

   Houden  (ott  ich hoon,  hè hót      ovt    ich héil     vd  gehoon )Hou 'm bezig. 'Hót 'm inne wiggel.'   Dat mag je houden! 'Da mugder hoon!'     Er nestelt een merel in de haag. 'Dó hót 'n mè'el inne haag.'    

   Hout

   Houtmijt,  opgestapelde takkenbossen (zie:  mutserd) hout voor de bakoven        -   afbeelding 

   Uitroep als het paard moet stoppen

 Vlekkerig geverfd

   Is ruzie. Hou je stil anders is het dadelijk weer ruzie. 'Hót och stil oaners es het drek wier hora.'    

 Hoorntje (koekje met ijs)

   Totaal van streek,  Totaal gek, horendol  -  Stop met dat lawaai,  je maakt me knettergek:  'Skèèrt öt mee da lawèèt, ich wèèr d'er horendul van.'    

   WC buiten, achter de boerderij,  meestal naast de varkensstal,  zie ook:  ' 't gemak'  -   De beerput leegmaken:  ' 't Höske öt  dóun' ;'    ze ging naar het toilet:  'ze gink no 't höske.'    

   Ziekenhuis

   Spie om iets vast te zetten

   Houten

   Hals over kop

 Halt !

mv hùi  Hoed, hoeden

   Laadmachine op perslucht

   Hoeveel

 Houvast