Op 6 september 2021 wordt de brug van Tervant over het Albertkanaal afgesloten, een week later zal de brug worden gesloopt. De aanleg van een nieuwe zal tot de zomer van 2022 duren. Het ongemak dat deze onderbreking veroorzaakt mag gerelativeerd worden, dat zal blijken uit ons overzicht van de geschiedenis van het kanaal en de brug.
De voorloper van het ons vertrouwde Albertkanaal was een verbindingsvaart van Turnhout naar Hasselt, waardoor scheepsverkeer van en naar Antwerpen mogelijk werd.
Op 15 juni 1852 worden de burgemeesters van onder meer Paal ervan verwittigd dat hun gemeente zal doorsneden worden door een kanaal.
Voor het uitgraven van de vaart waren, over de gehele lengte, duizenden ‘”terrassiers”, grondwerkers nodig. Die waren niet gemakkelijk te vinden en de aannemers vonden dat de plaatselijke werklieden ‘lusteloos, onhandig, en weinig gewoon waren om te werken”.

In 1928 werd beslist om een snelle  waterwegverbinding te bouwen tussen de Antwerpse haven en het industriebekken van Luik via de Limburgse steenkoolmijnen, nl het Albertkanaal.  Het nieuwe kanaal werd gerealiseerd door het aanpassen van bestaande kleine kanalen en door het graven van volledig nieuwe kanaalpanden. De bouw van het Albertkanaal  was tijdens de economische crisis van de jaren 30  ook een enorm tewerkstellingsproject. Meer dan 12000 werkkrachten werden ingeschakeld, ondersteund door de toenmalige technische hulpmiddelen. Ook in Tervant werkten vele inwoners van Paal mee bij het uitgraven van het kanaal. In 1939 werd het volledige traject opengesteld voor het scheepvaartverkeer. 
(ingekleurde foto:  de brug van Tervant in 1938,  naam en adres van het bevallige meisje bekend bij de redactie)

10 mei 1940.  Omstreeks 17u werd de brug van Tervant tot ontploffing gebracht door de Belgische geniesoldaten. Helaas gebeurde dat met de nodige ‘collateral damage’.  Er vielen  twee burgerslachtoffers, het echtpaar Alfons Theunis en Maria Tempels, dat op de Kruisbaan woonde.  Ze bevonden zich op het ogenblik van de ontploffing nog op de brug.  Alfons overleed ter plaatse,  Maria werd met een ziekenwagen van het Belgisch leger naar  Sint-Truiden  overgebracht.   ’s Anderdaags overleed ze in het ziekenhuis. Hun drie kinderen,  Jef ,Marcel en Alfonsine hadden gelukkig al de overkant bereikt toen de brug ontploft.  Ze werden naar familie, hun oom Felix Houtmeyers en tante Rosalie Theunis in Zelem overgebracht.

De brug was door de ontploffing middendoor gebroken,  ze was totaal onbruikbaar voor de Duitsers, maar ook voor de omwonenden.

het kanaal in de vuurlinie

Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen. Engeland en Frankrijk begrepen dat met Hitler niet te onderhandelen viel en verklaarden Duitsland de oorlog.
België en Nederland bleven neutraal.
Na de val van Polen zwegen de wapens, het was oorlog maar er werd niet gevochten.
Dit was het begin van “de schemeroorlog”. Iedereen vroeg zich af wanneer en hoe gaat Duitsland Frankrijk aanvallen?

België mobiliseerde zijn reserve eenheden die voor een groot gedeelte opgesteld werden aan het Albertkanaal.
foto:  het verbrede Albertkanaal in 1938

Begin van WOII, tijdens de 18-daagse veldtocht, werd op 10 mei 1940 de brug opgeblazen door het Belgisch leger. In 1942 werden de peilers van de brug opnieuw gebouwd maar de werken werden gestaakt. In 1955 werd de constructie van de brug opnieuw opgestart door aannemer H.Heylen uit Dessel. Deze aannemer heeft de muren en peilers, die tijdens de bezetting gebouwd werden, gerestaureerd. Tot 1958 moest de oversteek gemaakt worden met een veer.

Deze reeks over de “De Lossing” in Tervant  is gebaseerd op opzoekingswerk door de historische werkgroep van paalonline en een gesprek (17 november 2022) met Theo Moons, Serge Daniëls, William Vanderheyden (met dank ook voor foto’s en tekstaanvullingen), François Vandebosch, een telefonisch onderhoud met Liliane en Simonne De Swert.  Foto’s van Edgard Vandebosch, lay-out en kaarten door Jef Geboers

Aflevering1:  de Lossing
De Kolenhaven van de mijn van Beringen in Tervant is in de volksmond gekend als “De Lossing” en is gesitueerd tussen de Olmsesteenweg, het Albertkanaal, Zandhoefstraat en Lossingstraat.
De Lossing was bij de start van de koolmijn van Beringen ook de juiste omschrijving van wat er op die plaats aan het Albertkanaal gebeurde. Er werden namelijk schepen gelost die materialen vervoerden voor de opbouw en onderhoud van de mijn. Zo werden er onder andere grote hoeveelheden kiezel gelost die in de ondergrond gebruikt werden voor het aanleggen van treinsporen. Eens de exploitatie van de koolmijn op volle toeren draaide werden de steenkolen via dezelfde lossing verscheept.

De scheepsmeter

De taak van de scheepsmeter was het bepalen van het volume van de scheepslading. De functie van scheepsmeester werd vooral toebedeeld aan voetballers van FC Beringen omdat de job flexibiliteit bood en lichamelijk weinig belastend was. Camille Daniëls was de 1ste scheepsmeter die geen voetballer was. Hij woonde met zijn familie op het terrein van de kolenhaven.

Bij het invaren van de boot werd gemeten hoe diep het schip on het water lag d.m.v. merktekens die op de boot geschilderd waren. Na het laden werd de diepgang opnieuw gemeten tot op de centimeter nauwkeurig. Wanneer er golven op het water waren was dit een delicate zaak. Voor elk type schip werd dan op basis van afmetingen van de laadruimte berekend hoeveel ton kolen er in het scheepsruim opgeslagen werden. De scheepsmeter stelde zijn rapport op en bezorgde het aan de administratieve diensten van de koolmijn. Op basis van dit rapport werd de factuur opgesteld.

De Zandhoefstraat
Ook in de Zandhoefstraat was er veel activiteit die rechtstreeks verband hield met de exploitatie van de kolenhaven. Vertrekkend vanaf de oever van het kanaal stonden er destijds enkele handelszaken langs de Zandhoefstraat. De familie Moons baatte het café De Sleepvaart uit alsook een groentewinkel en kruidenierszaak. Even verderop had de familie Perceval een café en kruidenierswinkel. Het cliënteel van deze handelszaken waren voornamelijk schippers. Perceval had zelfs een bevoorradingsbootje waarmee hij onder andere verf, mazout en onderhoudsmateriaal naar de aangemeerde schepen bracht.

Het vervoer van steenkool en andere ladingen via het kanaal was streng gereglementeerd door het Ministerie van Verkeer. In Hasselt was er de zogenaamde Kolenbeurs/Schippersbeurs voor motorboten. Schippers die aangemeerd waren moesten zich aanmelden wanneer zij een lading wilden transporteren. Op een bord werd dag en uur van aankomst genoteerd. Elke dag om 15h00 riep de beursmeester de te vervoeren ladingen af. Deze werden dan toegekend aan de geïnteresseerde schippers voor die specifieke ladingen rekening houdend met hun tijd van aankomst en laadvermogen van het schip. Schippers die in Tervant aangemeerd lagen organiseerden zich en namen aan café de Sleepvaart de taxi naar Hasselt. Moeder Moons, Alouisa Pauwels, bestelde 1 of 2 taxi’s, naargelang het aantal schippers die naar de beurs wilden, bij taxi Peeters aan de Posthoorn. Een schipper kon zich ook laten vertegenwoordigen door een collega schipper die dan voor hem onderhandelde op de beurs. Bij het toekennen van het transport werd vervolgens een vrachtbrief opgesteld waarop provisie werd verrekend die ter plaatse moest betaald worden.

Beringen Rowing club/de roeiclub

De directie van de steenkoolmijn van Beringen stichtte in 1940 de roeiclub op om het sociale leven rondom de mijn te stimuleren. De club was gevestigd in het boothuis op het terrein van de Lossing. Het boothuis zou tijdens WOII ook als schuil- en doorvoerplaats voor Engelse piloten gediend hebben. Al het materiaal van de club was betaald door de mijn en was van het beste dat er op dat ogenblik te verkrijgen was. Beringen Rowing Club was de enige roeiclub in Limburg en was zeer succesrijk. Het merendeel van de roeiers waren mijnwerkers zoals: René Plees, Lucien Plees, Jozef Van Roey, Rik Webers, H. Webers, Maurice Houtmeyers, M. Husson, Denis Stuyck, R. Wijns, S. Lukarski, A. Husson, A. Lemmens, H. Hulsmans, L. Volders, S. Camps, J. Schonis en T. Convents. Henri Ryckmans was een van de trainers.

Ter gelegenheid van de opening van de nieuwe brug in Tervant riep paalonline iedereen op foto's in te sturen voor een fotocollage. Het resultaat is te bezichtigen in zaal De kring in Tervant.

   Ziehier de biemannen die hunne krachten samenspannen ! 

In 2021 vroegen we bewoners van Tervant om hun ervaringen en herinneringen aan de brug van Tervant

Dat de brug van Tervant belangrijk  was en is, bewijst de volgende getuigenis van Miek Theunis:

“ Mijn mooiste herinnering aan de oude brug van Tervant is scouts gerelateerd. Als we van kamp of een verre fietstocht terug naar de lokalen fietsten dan begonnen we bruggen te herkennen hoe meer we Tervant naderden. Vanaf de brug van Beringen gingen we spontaan harder fietsen om een echte sprint in te zetten ( voor diegenen die nog wat energie hadden) tot aan de brug van Tervant. Het fietspad naar boven was toen nog een zandpaadje, waar we dan vaak uit de bocht gingen. Mooie herinneringen”

Patrick Theunis vertelde ons de verhalen die hij hoorde van zijn vader en nonkels:

Bij de opening van de nieuwe brug in Tervant, juni 2022, werd in zaal 'De Kring' een compilatie vertoond met oude foto's en postkaarten van Tervant.
Tervant is in de loop der eeuwen als een van de gehuchten van de Buiting uitgegroeid tot een zelfstandige dorpskern, zoveel werd duidelijk.
Op algemene vraag publiceren we de filmcompilatie op onze website, maar dan in verschillende afleveringen.
Elke aflevering is uitgebreid met foto's en informatie die niet in het filmpje opgenomen werden, omwille van de lengte.
Hier volgt aflevering 1, gewijd aan de naamgeving en de vroege geschiedenis van Tervant.

In deze tweede aflevering zetten we de Sint-Pietersgilde in het zomerzonnetje.  Boogschieten op de staande wip is sowieso geen winterse bezigheid.
Het verhaal van deze gilde begint in 1649,  oorspronkelijk als de gilde Sint-Pietersbanden, tenminste als we op de gravering op de koningsvogel in de breuk (halsketting) afgaan.  De echte stichtingsdatum kan zelfs iets vroeger geweest zijn.
Deze ketting draagt  meerdere zilveren platen,  die herinneren aan de rijke geschiedenis van de gilde:  geschonken door de keizers,  koningen die tot 3 maal toe tot
beste schutter van de gilde gekroond werden.

Zoals meestal in de Kempen,  woonden de boeren van Tervant in een langgevelhoeve.  We hebben voor u een aantal van deze hoeves verzameld in een compilatiefilmpje,  met wat extra foto's in het artikel,  waarvoor dank aan Cecile L.
Mocht u thuis nog een oude foto liggen hebben van een al dan niet verdwenen langgevelhoeve op de Buiting,  dan nemen we die graag op in dit of een ander filmpje.  Geef ons een seintje.

In dit vierde filmpje met nooit eerder gepubliceerde foto's van het vroegere Tervant krijgt u een overzicht van het ontstaan en de ontwikkeling van de parochie:  de eerste kapel,  de bouw van de kerk, de Lourdesgrot, het bombardement en het herstel van de kerk, de pastorij ...

Parochie O.L.V. Onbevlekt Tervant

De inwoners van Tervant waren aangewezen op de kerk in Paal. Zij klaagden dat de afstand naar Paal veel te groot was en in 1890 werd er dan ook een kapel in Tervant gebouwd, die reeds  in 1895 vergroot werd.

Eigen onderwijs in Tervant was een noodzaak,  zeker 's winters,  wanneer de wegen naar de buurdorpen veranderden in modderpoelen.  In 1882 al krijgt Tervant zijn eerste school.
Onder impuls van pastoor Graus volgde er in 1930 nog een nonnenklooster met aangebouwd een meisjesschool en een kleuterschool.  Voor het onderwijs aan de meisjes werden de zusters Apostolinnen uit Gent gevraagd.  Oudere Tervantenaren herinneren ze zich nog:  moeder Palmire, zuster Hélène, zuster Christiane, zuster Gonzage en zuster Pascal.
Ook de jongensschool kende zijn legendarische figuren: 
(foto:  meester Henri Pieters)

Tervant kende heel wat sportverenigingen.  Voetbalclub AC Tervant ligt nog vers in het geheugen, maar wist je dat vlak na de oorlog er al een club competitie speelde ?  Toekomst Tervant werd opgericht in 1944,  maar stopte al in de jaren '50.  We besteedden er al eens eerder een bijdrage aan:  https://www.paalonline.be/cms55/paal-vroeger/oude-foto-s-en-filmpjes/foto-s-verenigingsleven/item/4366-een-vergeten-voetbalploeg-toekomst-tervant.
Ook de St.-Pietersgilde (boogschieten) werd in een vorige aflevering al uitgebreid in de schijnwerpers gezet:  https://www.paalonline.be/cms55/paal-vroeger/oude-foto-s-en-filmpjes/foto-s-dorpsleven/item/5489-tervant-in-oude-foto-s-en-kaarten-afl-2-de-schans-en-de-gilde.
Een haast vergeten sportvereniging is de roeiclub die in Tervant actief was en nationale en internationale successen behaalde.

Volgend bijdrage is gebaseerd op  een artikel geschreven door Jef Theunis  en gepubliceerd in Kiosk 69 van juli 2012.We hebben de tekst, in verteltrant, letterlijk overgenomen zoals Jef hem schreef in 2012. Jef was een Tervantenaar in hart en nieren zoals zal blijken uit dit artikel.

1808:

 De Buiting is een zelfstandige gemeente geworden en heet vanaf dan Paal. Niet iedereen was daarmee tevreden en de bewoners van de Dullaerd, de Ulfort, de Kruisbaan en van Oelen waren sneller in Beringen dan in Paal. Dan waren er nog de markt, de winkels, de kerk en vele andere zaken waarvoor ze toch naar Beringen moesten. Maar in ’t dorp zaten de bazen, dus…. zwijgen.

1830 

Er wordt een weg aangelegd van Diest naar Eksel, van Paal dorp door Oelen. Sommigen noemden het de heirbaan. Ze wisten niet beter.

An Pieters bezorgde ons een kopie van dit schilderij van de hand van haar vader Frans Pieters.  Het is een mooie vereeuwiging van de hoeve van de familie In 't Hof in Tervant.  De familienaam In 't Hof kwam in vorige eeuwen veel voor in Paal en Tervant.
Frans was geboren in 1921 en overleed in 2015 op 93-jarige leeftijd.  Hij was onderwijzer in Paal en Tervant,  naar het voorbeeld van zijn legendarische vader Hendrik Pieters,  over wie u meer kunt lezen in onze vorige bijdrage  'Tervant is gegroeid uit pastoors' (zie hieronder).