Deze gedenksteen werd opgericht aan de rand van het kerkplein en bekleedde op die manier een centrale plaats in het dorp tot in 1950, toen het verhuisde naar de huidige plaats.

Het was een groot en mooi monument en kostte een aanzienlijk bedrag, 11 059, 40 frank. Dit geld werd bijeengebracht: ‘door giften van Paelenaren alleen’. Er werden daarvoor vier rondhalingen gedaan, een Vlaamse kermis georganiseerd en ook de gemeente zelf trok 2000 frank uit. Ook ‘Palenaren uit Antwerpen’ droegen 300 frank bij.  Opvallend is dat de VOS, de Vlaamse Oudstrijdersvereniging, eveneens 300 frank bijeenbracht uit de verkoop van ‘beeldjes’,  een herinneringsprentje. Daarop stonden de namen van al de gesneuvelden en een gelegenheidsgedicht:

‘eerbiedig knielt het volk bij zijn  gevallen zonen

En bij hun graf wil het zijn diepen dank betonen...’

Op de Steen staan 19 namen gebeiteld.

8 Paalse soldaten sterven in 1914, tijdens de  terugtrekking van het Belgisch leger,  de anderen in de Westhoek.

3 zijn na de oorlog nog terug naar huis gekomen maar sterven in 1919 – waarschijnlijk aangetast door oorlogsgas

Ook niet enkel militairen zijn het slachtoffer van de zinloze oorlog:   17 augustus 1914 wordt Frans Claes, onschuldig burger, geëxecuteerd.  4 Paalse inwoners sterven in Duitsland, naar waar ze gedeporteerd werden om dwangarbeid te verrichten

We willen ook nog de aandacht trekken op de naam  van Eduard Put: hij komt terug naar huis na de wapenstilstand maar sterft in maart 1919 in het militair hospitaal in Luik, wellicht ten gevolge van gas. Zijn zoon Eduard, die zijn vader niet gekend heeft, staat eveneens op de zuil: hij is een van  de Paalse soldaten die sterft in mei 1940, tijdens de terugtrekking van het Belgisch leger, dus tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Centraal op de herinneringszuil staat een leeuw afgebeeld, een Belgische leeuw: triomferend, in rusthouding, de kop lichtjes omhoog, de manen in de wind en de mond halfopen. Het valt niet dadelijk op maar… zijn linker voorpoot rust op ‘iets’. Met zijn rechtervoorpoot drukt hij een vleugel naar beneden, waarvan de pennen rechtop afgebeiteld staan, naast de kop van de leeuw.

Op een lager niveau, onder de kop van de leeuw, lijkt de steen wel beschadigd. Bij nader toezien merken we dat het om de littekens gaat van een voorstelling die weggekapt is…

Oorspronkelijk hield een triomferende Belgische leeuw een vogel in bedwang: een Duitse adelaar, als symbool voor de Belgische overwinning op het Duitse keizerrijk.

Deze afbeelding deed blijkbaar pijn bij de Paalse leden van de Zwarte Brigade, de collaborateurs met nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog.  Nog tijdens het eerste jaar van de bezetting werd de kop van de adelaar weggekapt, zogezegd om de Duitse bezetter niet te beledigen.